Ollongren wil een strengere screening voor wethouders

Kandidaat-wethouders moeten een VOG kunnen overleggen. En gemeenten moeten wethouders vooraf beter kunnen controleren. Dat schrijft minister Ollongren aan de Tweede Kamer.

Wat Kajsa Ollongren betreft wordt ook de positie van de burgemeester versterkt. Foto Remko de Waal/ANP

Kandidaat-wethouders worden voortaan alleen nog benoemd als zij een verklaring omtrent het gedrag kunnen overleggen. Zo’n VOG is nu voor wethouders niet verplicht. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) wil daarom de Gemeentewet wijzigen, schrijft ze maandag in een brief aan de Tweede Kamer.

De minister neemt ook nog andere maatregelen om de integriteit van het lokaal bestuur te bevorderen. Het lokaal bestuur functioneert volgens in het algemeen haar goed en dus zijn haar maatregelen vooral bedoeld „om incidenten te voorkomen”, zei Ollongren maandag op een persconferentie.

Zo wil Ollongren een ‘basistoets integriteit’. Dit is een analyse die gemeenten voor de benoeming van wethouders kunnen uitvoeren, om risico’s op zaken als corruptie en belangenverstrengeling aan het licht te brengen. Gemeenten schakelen nu soms al bureaus in voor integriteitsonderzoek, maar deze bureaus hanteren volgens het ministerie „verschillende standaarden”. De landelijke basistoets wordt niet wettelijk verplicht, gemeenten mogen zelf bepalen of ze het instrument gebruiken.

Meer macht voor de burgemeester

Wat Ollongren betreft wordt ook de positie van de burgemeester versterkt. Hij is sinds twee jaar wettelijk verantwoordelijk voor het bevorderen van de integriteit in de gemeente, maar mist bevoegdheden daarvoor. Zo kan de burgemeester de benoeming van een wethouder die hij niet vertrouwt niet tegenhouden; dat kan alleen de gemeenteraad. In Brunssum trad burgemeester Luc Winants vorig jaar af omdat hij vond dat hij door de benoeming van wethouder Jo Palmen niet langer kon instaan voor de integriteit van het bestuur.

In het plan van Ollongren houdt de gemeenteraad het laatste woord over benoemingen. Wel gaat de minister onderzoeken of de commissaris van de koning of de minister zelf een grotere rol moeten krijgen bij zo’n conflict. Ollongren denkt daarbij aan wettelijk vastleggen van het recht van een commissaris van de koning collegevergaderingen bij te wonen en gemeentelijke documenten in te zien. Ook werkt ze aan een landelijke commissie die de burgemeester bij integriteitsvraagstukken kan ondersteunen.

NRC onderzocht de integriteit van bestuurders en ambtenaren in de 25 grootste gemeenten. Bekijk hier hoe integer uw gemeente is.

Kandidaat-raadsleden hoeven wat de minister betreft niet verplicht een VOG te overleggen. Dit is volgens Ollongren in strijd met het passief kiesrecht. Sommige politieke partijen vragen al wel een VOG van hun kandidaat-raadsleden.

De minister bekijkt ook nog of er meer redenen zijn een raadslid te kunnen schorsen dan alleen belangenverstrengeling. Met minister Ferdinand Grapperhaus (Veiligheid en Justitie, CDA) zal Ollongren in kaart brengen of er meer gronden zijn voor schorsing of zelfs uitsluiting van het passief kiesrecht.