SP hoeft niet meer zo nodig in het college

Op campagne Vier jaar geleden wilde de SP in zo veel mogelijk gemeenten in het college. Dat ging niet overal goed, zegt Lilian Marijnissen in Zutphen. „De lat moet hoger.”

In de Staatsliedenbuurt in Zutphen, met veel sociale huurwoningen, hadden de inwoners van tevoren een briefje in de bus gekregen van de SP: morgenmiddag komt Lilian Marijnissen bij u langs.

Maar het is koud en het regent. En op één SP-stemmer na herkent niemand de partijleider – de meeste voordeuren gaan niet ver open als afdelingsvoorzitter Nils Müller heeft aangebeld en Marijnissen vriendelijk „hoi, hoi” roept. Eén keer wordt de deur meteen dichtgegooid.

Een paar huizen verder wil een vrouw van een jaar of dertig – kort haar, spijkerbroek met witte streep aan de zijkant – wel even praten over haar werk in een verzorgingstehuis en over de gebrekkige renovatie van haar huis. Eerst stug, dan met af en toe een glimlach. Ze pakt een folder aan van Müller. Maar of die haar telefoonnummer mag opschrijven? De SP-lijsttrekker in Zutphen zal haar dan op dinsdag, één dag voor de gemeenteraadsverkiezingen, nog bellen.

„Nee zeg.”

Bij de SP-stemmer, een vrouw van begin zestig, staan koekjes en frisdrank klaar. Dat de anderen haar niet herkennen „maakt niet uit”, zegt Lilian Marijnissen. „Je hebt dan een eerlijker gesprek.”

Het is wel vooral de afdelingsvoorzitter die bij de deuren aan het woord is. Marijnissen luistert, stelt soms een vraag – soms niet. Ze knikt als Müller mensen vraagt naar hun zorgen, naar de buurt en de woningcorporaties. En ze geeft hem complimenten. „Wat goed dat jullie aan die briefjes in de bus hebben gedacht.”

’s Avonds treedt ze op in een uitzending van het EO-radioprogramma Dit is de Dag. De SP mocht Zutphen uitkiezen als locatie voor de uitzending. Daar zit een „geweldige afdeling”, zegt Marijnissen net voordat ze in de Staatsliedenbuurt langs de huizen gaat. De SP’ers in Zutphen voeren actie om de thuiszorg onder te brengen in een stichting – zo zou de partij het in alle gemeenten willen regelen. In Zutphen zijn de SP’ers ook nog eens jong en heel actief. Door hen kwamen er prullenbakken en betere verlichting bij de skatebaan.

Mislukte optredens

SP’ers in Zutphen beginnen er niet graag over, maar ze weten: hun afdeling is ook een voorbeeld van hoe het níét moet. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 werd de SP bijna net zo groot als de grootste partij, Burgerbelangen Zutphen, en na de langste collegeonderhandelingen van heel Nederland kreeg de stad een bestuur met óók een SP-wethouder. Maar na vier maanden was hij weg – na mislukte optredens over het azc dat in Zutphen zou komen. De SP stapte uit de coalitie.

Na de vorige raadsverkiezingen wilde de SP, onder leiding van Emile Roemer, graag meebesturen. Roemer wilde bewijzen dat de kritiek die zijn partij steeds maar kreeg – ‘het is makkelijk schreeuwen vanaf de zijlijn’, niet klopte. In 43 colleges deed de SP daarna mee, bijna drie keer zo veel als in 2010. In optredens zei Roemer vaak hoe trots hij erop was dat de SP „langs de hele A2 meebestuurt”.

Als je er nu met SP’ers uit de partijtop over praat, zijn ze tevreden over hun bestuurders in Amsterdam, Hengelo, Heerlen, Nijmegen. Die trokken aandacht met hun werk om het leven van mensen in armoede beter te maken – en bleven activistisch. Maar waar is de SP als bestuurderspartij verder opgevallen? In gemeenten als Hoorn, Rijswijk en Zutphen ging het zelfs helemaal mis voor de SP: wethouders stapten op of werden uit de partij gezet.

‘Een les die we hebben geleerd’

In Zutphen zegt Lilian Marijnissen deze middag dat je „als partij door verschillende fases gaat”. In 2014 was het nodig om te laten zien dat SP’ers verantwoordelijkheid konden dragen. En nee, dat werd „niet overal een succesverhaal”. „Daarom zeggen we nu, in deze fase: we leggen de lat hoog voor afdelingen om mee te mogen doen aan verkiezingen. En voor meedoen aan de colleges al helemaal.”

De SP zal nu dus kritischer kijken naar deelname in het bestuur? „Ja, dat is een les die we hebben geleerd. We willen dat onze afdelingen laten zien dat ze de basis op orde hebben. En dat je niet drie geschikte raadsleden hebt en één kandidaat-wethouder. Want stel dat je drie zetels haalt en we mogen een wethouder leveren, wie is dan nog de afdeling?”

Daar heeft de partij volgens Marijnissen vorig jaar „stevig” naar gekeken. Het leidde in het najaar tot kritiek van SP-afdelingen die niet mogen meedoen op 21 maart, maar die de laatste jaren wel in het college zaten, zoals in Hoorn of Oosterhout.

„Wat betreft het meebesturen”, zegt Marijnissen, „is het adagium: kunnen we het verschil maken, ja of nee? En dan hoop ik natuurlijk dat dat op veel plekken is. Maar we krijgen ook veel mooie dingen voor elkaar vanuit de oppositie.”

De SP-lijsttrekker in Zutphen, Mathijs ten Broeke (27), zegt dat hij op straat nauwelijks nog wordt aangesproken op de wethouder die vier jaar geleden bijna meteen weer weg was. De andere kant ervan: de successen van de SP zijn ook niet bij veel mensen bekend. „Dat er meer dan tweehonderd woningen voor jongeren bij komen bijvoorbeeld.”

En dus vertellen de SP’ers-op-campagne het deze middag maar zelf, samen met Lilian Marijnissen. In de Meester Th. Heemskerkstraat zegt een vrouw tegen Marijnissen en afdelingsvoorzitter Nils Müller in moeizaam Nederlands dat ze de buurt fijn vindt. Ze houdt de deur wijdopen en glimlacht. „Maar mijn kinderen zeggen: het zwembad, dát is niet goed.”

Müller knikt. „Wij willen dat het recreatiebad terugkomt. Dat is zo belangrijk voor kinderen.” Müller mag haar telefoonnummer opschrijven, de lijsttrekker kan bellen. Net voordat ze de deur dichtdoet, zwaait de vrouw met de SP-verkiezingskrant. „Ik ga nog even nadenken.”