Opinie

Veldheer Poetin mag niet te veel ruimte krijgen

Amerikaanse presidentsverkiezingen worden in Nederland op de voet gevolgd. Het is entertainment en de uitkomst is voor Nederland van belang. De Russische presidentsverkiezingen gaan vrij geruisloos voorbij. De amusementswaarde is nu eenmaal lager: de winnaar staat op voorhand vast en de ‘mentale afstand’ is groot. Toch is ook de nieuwe termijn van Vladimir Poetin (65), inmiddels achttien jaar in wisselende functies aan de macht, voor Nederland van belang.

Poetin heeft zich in de aanloop naar zijn herverkiezing zondag namelijk niet in eerste plaats geprofileerd als een man met een binnenlands program. Hij deed zich niet voor als economisch hervormer. Hij heeft zich ook niet gepresenteerd als de man van een onderwijsrevolutie of als pleitbezorger van betere gezondheidszorg. Hij noemde binnenlandse onderwerpen wel, maar hij profileerde zich vooral als een moderne veldheer, als de aanvoerder van een sterk en vooral trots Rusland.

De afgelopen zes jaar heeft Poetin gebruikt om de internationale verhoudingen in het voordeel van Rusland te wijzigen. Rusland legde een nieuwe assertiviteit aan de dag: de annexatie van de Krim, de inmenging in Oost-Oekraïne, steun voor Assad in Syrië, cyberaanvallen op vitale infrastructuur in het Westen en geknoei in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Nederland kwam in botsing met Rusland na het neerhalen van MH17 met een raket van Russische makelij. Het is inmiddels een aanzienlijk lijstje. Sinds vorige week moet daar volgens de Britse regering de aanslag met het zenuwgif novitsjok op een voormalige Russische spion en zijn dochter aan worden toegevoegd.

Poetin heeft zich ook laten kennen als een meester van het dreigement. Een vliegdekschip (zijn enige) trekt in 2016 veel bekijks als het over de Noordzee stoomt. Er verschijnen raketinstallaties in de exclave Kaliningrad. Militaire oefeningen zijn veel groter dan aangekondigd. Begin deze maand presenteerde Poetin nieuwe nucleaire wapens die hij vrijwel onoverwinnelijke eigenschappen toedicht. Een wapenshow als antwoord op een westerse dreiging die er niet is.

Al dat machtsvertoon was goed voor de Russische ziel. Russen zijn trots op de ‘terugkeer’ van de Krim, bijna net zo trots als ze zijn op de overwinning in de Grote Vaderlandse Oorlog. Opvlammende nationale trots is winst voor elke autocraat.

Het Russische machtsvertoon heeft de verhoudingen met het Westen op een nieuwe dieptepunt gebracht. We zijn beland in een ‘nieuwe Koude Oorlog’, heet het. Maar de situatie is gecompliceerder. Tijdens de Koude Oorlog was er tussen de machtsblokken een zekere verstandhouding, een minimum aan communicatie. Nu overheerst onzekerheid, van dialoog is nauwelijks sprake. Dat is gevaarlijk, alleen al omdat het risico op incidenten groot is.

Er is geen reden aan te nemen dat Poetin de komende jaren een coöperatievere koers zal kiezen. Zeker niet zolang de voordelen van assertiviteit opwegen tegen de nadelen. Klaarblijkelijk hebben de internationale sancties waarmee hij werd gestraft voor de Krim en Oekraïne minder schade aangericht dan het cultiveren van het Westen als vijand hem heeft opgeleverd.

Poetin is een man die alleen luistert naar macht. Hij zoekt het conflict met de brutaliteit van een straatvechter. Daar is niet altijd een simpel antwoord op te formuleren, maar de eerste stap is een eensgezind westers front dat openstaat voor dialoog, maar pal staat voor westerse waarden. Poetin mag niet te veel ruimte krijgen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.