Hier betaalt de burgemeester met bitcoin

Blockchain Het Zwitserse plaatsje Zug staat bekend als ‘Crypto Valley’. Er zijn meer dan honderd blockchainbedrijven gevestigd. „Over vijf jaar zal blijken of we pioniers of idioten waren.”

De Zwitserse stad Zug, tussen Zürich en Luzern. Foto Getty, bewerking NRC

Op het eerste gezicht lijkt het Zwitserse Zug een slaperig idyllisch stadje, dat bekendstaat om zijn kersenlikeur en lage belastingen. De vers gevallen sneeuw dempt alle geluiden en voor een doordeweekse dag zijn er weinig mensen op straat.

Toch is dit het hart van een regio die sinds twee jaar ‘Crypto Valley’ wordt genoemd. Crypto staat voor het ecosysteem rondom blockchain, cryptovaluta en versleutelingstechnieken (cryptografie). In Zug vestigden zich al meer dan honderd van zulke bedrijven, waaronder toonaangevende namen als Ethereum, Shapeshift en Tezos.

Ondernemende burgemeester

Dat heeft alles te maken met de open houding van Dolfi Müller (62) die hier al tien jaar burgemeester is. Hij had nooit verwacht dat blockchain zo’n hype zou worden, vertelt Müller in zijn werkkamer in het historische stadhuis. Maar toen hij in mei 2016 aankondigde dat de inwoners voor kleine overheidsdiensten (zoals de aanvraag van een paspoort) met bitcoin mochten betalen, werd Zug in één klap wereldnieuws.

Een overheid die met cryptogeld experimenteert, dat gebeurde nog nergens. „Terwijl wij het idee bij de lunch hebben bedacht”, vertelt Müller. Hij werd enthousiast toen hij drie jaar geleden las hoe de overheid in Estland voortvarend bezig is met ‘e-government’. In die periode was Zug net bezig om zijn stadspolitiek aan te scherpen.

In de praktijk heeft het experiment weinig impact: tot nu toe betaalden maar vijftig mensen op deze manier. „Onder wie twintig journalisten”, merkt Müller op, „dus veel interesse vanuit de bevolking is er nog niet”.

Toch deed de burgemeester er vorig jaar nog een schepje bovenop. Sinds november is het ook mogelijk om als inwoner van Zug je identiteit via de blockchain te registeren. Müller was zelf de eerste proefpersoon. Hij pakt zijn smartphone en laat zien hoe het werkt. „Je opent de app ‘uPort’ en dan zie je hier onder meer mijn geboortedatum en naam.”

Voor deze pilot is iets meer interesse, 150 inwoners downloadden de app en gingen met hun paspoort bij de Einwohnerkontrolle langs voor een eenmalige verificatie. „Alleen kun je het nu nog nergens voor gebruiken”, zegt Müller. De bedoeling is dat er in de loop van het jaar meer toepassingen komen. Dan kun je via de app bijvoorbeeld je parkeergeld betalen, bibliotheekboeken lenen of een auto huren.

Niet iedereen kan een early adopter zijn, vindt Müller. Hij snapt dat het gros van de Zwitsers nog terughoudend is of zelfs openlijk kritiek uit. De ‘bitcoinburgemeester’ zou met zijn positieve houding tegenover cryptovaluta het imago van Zug schaden, klaagden linkse collega’s uit het kantonale parlement recent nog in een landelijke krant. Ze wijzen onder meer op de volatiele koersen en handelsplatforms die regelmatig gehackt worden.

Müller schudt zijn hoofd. „Met een defensieve houding kom je niet ver in het leven.” Hij snapt de bezwaren tegen cryptovaluta, „maar je moet het uitproberen om het te doorgronden en grip te houden.”

Bovendien gaat het Müller vooral om de achterliggende technologie: blockchain. „Dat is in potentie iets waanzinnig interessants waar wij als overheid van alles mee kunnen. Los van minder papierwerk, kunnen we burgers garanderen dat data veilig en decentraal worden opgeslagen.”

Lees ook: Alles wat je wilt weten over bitcoin maar nooit durfde te vragen

Digitale identiteit

Müller legt uit dat Zwitserland er aan werkt om alle burgers een digitale identiteit te geven die zowel online als offline te gebruiken is als identificatiemiddel. Denk aan hoe websites nu bijvoorbeeld vaak om identificatie via Facebook of Linkedin vragen. Alleen dat zijn grote bedrijven, die commerciële belangen hebben. Müller vindt het daarom meer een taak voor de overheid en zou die digitale identiteit graag via de blockchain laten lopen.

De inwoners van Zug zien nog niet veel in de plannen van hun burgemeester, maar internationaal gaf hij wel een duidelijke boodschap af: Zwitserland staat open voor blockchaintechnologie. Die boodschap heeft effect, vertelt investeerder Mathias Ruch van het bedrijf Lakeside Partners, dat vlakbij het treinstation in Zug is gevestigd. Samen met twee partners investeert Ruch in blockchain-startups en adviseren ze ondernemers die iets met blockchain willen. „Sinds augustus krijgen we zo’n honderd verzoeken per week binnen van blockchainbedrijven die investeringen zoeken of advies willen over hoe ze in Zwitserland een bedrijf kunnen opzetten.”

Deze week opent Likeside Partners het eerste Crypto Valley Labs, een broedplaats voor bijna vijftig blockchainstartups. Het is zinnig om jonge bedrijven bij elkaar te zetten, zegt Ruch, „zodat ze van elkaar kunnen leren, en wij van hen”.

Het grootste deel van de ondernemers komt van buiten Zwitserland. Wat maakt dit zo’n interessante plek voor hen? „Als je hier naar een cryptobijeenkomst gaat, dan zijn er gemiddeld honderd tot tweehonderd mensen die echt weten waar ze over praten”, legt Ruch uit. Het hoge kennisniveau maakt volgens Ruch dat mensen naar Zwitserland vliegen om hun ideeën te presenteren en feedback te krijgen.

Dat is ook de reden voor Michiel Schipper van het Nederlandse IT-bedrijf Topicus om zich op te geven voor een tweedaagse handelsmissie op 22 en 23 maart naar Crypto Valley, mede georganiseerd door kennis- en netwerkcentrum Holland FinTech. Bij Topicus werken ze aan een initial coin offering (ICO), een soort crowdfunding door middel van digitale munteenheden. „Aan de ICO’s uit Zwitserland ligt vaak een waardevol concept ten grondslag, omdat de coins die worden uitgeven ook een concrete toepassing hebben voor jou als investeerder”, zegt Schippers. Zo wil hij het zelf ook doen bij de ICO die hij voorbereidt voor dochterbedrijf Lease-deal waar je onder meer tractors en heftrucks kunt huren. Als ICO-investeerder kun je de huur straks ‘betalen’ met je gekochte munten.

„Onze blockchainexperts halen te weinig uit het Nederlandse ecosysteem”, zegt Schippers. „Dus scholen ze zich vooral online via allerlei fora. Ze zijn enthousiast over het Zwitserse ecosysteem waar veel kennis wordt uitgewisseld.”

Lees ook: Leuk die blockchain, maar wat kan je ermee?

Regelgeving

Er is nog een reden waarom blockchainondernemers naar Crypto Valley trekken: de lijnen met regelgevers zijn er kort, vertelt ondernemer Olga Feldmeier van Smart Valor uit buurdorp Baar. Feldmeier wordt regelmatig betiteld als ‘de bitcoin-koningin van Crypto Valley’, omdat zij sinds het ontstaan van de regio lobbyt voor passende regelgeving voor cryptovaluta- en blockchainbedrijven.

Dat deed ze eerst als directeur bij Xapo, een opslag- en betaaldienst voor bitcoins. Na bijna twee jaar onderhandelen kreeg het bedrijf als een van de eerste bitcoinbedrijven toestemming van FINMA (de Zwitserse variant van de Autoriteit Financiële Markten) om in het al-penland te opereren zónder een strenge banklicentie. Feldmeier heeft nu haar eigen bedrijf opgezet dat een soort privébank moet worden gebaseerd op blockchain.

Daarnaast organiseert ze crypto-evenementen. Zo is er op 27 en 28 maart een internationale cryptoconferentie met 1.500 gasten, waaronder befaamde sprekers zoals Vinny Lingham van Civic (een platform voor digitale identiteit), Alex Tapscott, auteur en mede-oprichter van het Blockchain Research Institute en econoom Jon Matonis, tevens oprichter van de Bitcoin Foundation.

In vergelijking met twee jaar terug heeft de Zwitserse overheid goede stappen genomen, stelt Feldmeier, „maar we zijn er nog niet”. Recentelijk kwam de FINMA met richtlijnen voor ICO’s. „Het geeft ons een uitgangspunt”, vindt ze, „maar het is echt een eerste aanzet. Als we voorop willen blijven lopen en willen blijven concurreren met hotspots in Singapore, Gibraltar en Liechtenstein, moet er nieuwe regelgeving komen.”

In het stadhuis slaat de burgemeester met zijn hand op tafel. „Je ne regrette rien”, benadrukt Müller. De blockchain-technologie is „een cadeau” geweest, en hij is blij dat hij dit heeft mogen uitpakken voor hij volgend jaar met pensioen gaat. „Ik doe slechts wat een goede politicus behoort te doen: ervoor zorgen dat er onder de juiste voorwaarden geëxperimenteerd kan worden. Over vijf jaar zal blijken of we pioniers of idioten waren.”

    • Christel Don