Fraude? Moskou wordt voorzichtiger

Russische presidentsverkiezingen

Poetin haalde nog niet eerder zoveel stemmen en de opkomst was ook hoog. Is Poetin extreem populair of is er meer aan de hand?

Live-beelden van stembureaus bij het hoofdkantoor van de Centrale Kiescommissie van de Russische Federatie. Foto Sergei Karpukhin/Reuters

Als iemand met meer dan driekwart van de stemmen de verkiezingen wint, kunnen die dan eerlijk zijn verlopen? Afgelopen zondag haalde Vladimir Poetin het beste resultaat uit zijn 18-jarige politieke loopbaan. De zittende president werd herkozen met 76,67 procent van de stemmen en verbeterde zijn record uit 2004 (71,31 procent).

De Centrale Kiescommissie van de Russische Federatie ziet geen reden tot zorg. Zeker, er zijn afgelopen zondag door heel Rusland overtredingen van de kieswet geconstateerd. Maar, zo zei voorzitter Ella Pamfilova maandag tijdens een persconferentie, de overtredingen waren „niet ernstig”. Ten opzichte van de presidentsverkiezingen van 2012 zijn er bovendien „twee keer minder” incidenten geconstateerd, legde ze uit. „Deze verkiezingen waren zo transparant mogelijk.”

Die laatste formulering is treffend. Verkiezingen in Rusland zijn vrij noch eerlijk, maar ze evolueren wél. Na de enorme demonstraties als gevolg van de stembusfraude van 2011 en 2012 is de overheid voorzichtiger geworden. Het hoofd van de Centrale Kiescommissie, Vladimir Tsjoerov (bijnaam ‘de tovenaar’) werd de laan uit gestuurd. De verkiezingen moesten in ieder geval eerlijker lijken, zo zegt Stanislav Andrejtsjoek van de maatschappelijke organisatie Golos, die zich inzet voor vrije verkiezingen in Rusland. Volgens Andrejtsjoek is de houding van de overheid langzaam aan het veranderen. Zo maakt de kiescommissie regelmatig werk van meldingen over fraude. „Kleine stappen”, meent Andrejtsjoek. „Maar vroeger gebeurde dat niet.”

De verleiding om te manipuleren blijft echter groot. Een van de grootste zorgen van het Kremlin was de opkomst: waarom zou je stemmen, als je weet dat Poetin wint? In de aanloop naar de verkiezingsdag werd een massale pr-campagne op gang gezet. Kiezers konden op elk willekeurig stembureau een stem uit te brengen. Dat klinkt positief, maar er zat ook een donkere kant aan. De autoriteiten haalden grote groepen kiesgerechtigden op om op de hoek te gaan stemmen: de bewoners van de studentencampus, de arbeiders met weekenddienst. Golos kreeg meldingen over burgers die gedwongen werden om te stemmen – wat onwettig is. Het gevolg was een opkomst van 67,47 procent, een resultaat waar het Kremlin zich bijzonder opgetogen over toonde.

Lees ook: In het Russische Kazan weten ze precies hoe stembusfraude werkt

Niet werkelijk eerlijk

Gefraudeerd werd er ook. Bewakingscamera’s legden vast hoe in sommige regio’s de stembussen werden volgestopt met valse stembiljetten. Volgens Golos moeten de ernst en de omvang nog worden onderzocht. In vijf kiesdistricten is de uitslag nu al geannuleerd, zo heeft de Centrale Kiescommissie aangekondigd. Het is voor het eerst dat dit gebeurt en een teken dat voorzitter Pamfilova haar taak serieus neemt. Andrejtsjoek is voorzichtig positief: „Als we deze dynamiek tenminste een paar jaar kunnen vol houden, dan zou dat een stap vooruit betekenen.”

Een ander probleem is dat het Kremlin bepaalde wie er mee mocht doen. Zo werd oppositieleider Aleksej Navalny geweerd. De tv-zenders, die worden gecontroleerd door het Kremlin, stuurden bovendien de kiezers richting Poetin. Golos monitorde vijf grote zenders. „Over Poetin hebben we niet één negatief commentaar gevonden”, zegt Andrejtsjoek. „Over Pavel Groedinin (de communistische kandidaat) niet één positieve uitspraak.”

Afgelopen maandag stelde Golos dan ook vast dat de Russische presidentsverkiezingen van 2018 „niet werkelijk eerlijk” zijn verlopen. „De resultaten zijn bereikt tijdens een onvrije, ongelijke en niet-competitieve verkiezingscampagne.”

    • Steven Derix