Opinie

Haal de burgemeester uit de vuurlinie

De burgemeester wordt steeds meer als sherrif, met alle risico’s van dien. Hij kan beter een stapje terug doen, denkt

Geweld en intimidatie tegen bestuurders zijn helaas geen uitzondering. Dat Wil Houben, burgemeester van Voerendaal, met een vuurwapen werd bedreigd, is de overtreffende trap.

Tot nu toe bleef het in Nederland bij materiële schade. Zelf maakte ik als burgemeester mee dat mijn auto in brand werd gestoken. Vervelend maar overkomelijk. In de wetenschap dat in Nederland nog nooit een bestuurder is gemolesteerd, heb ik mij daarna nooit echt onveilig gevoeld. Maar een pistool op je gericht krijgen is van een ander orde. Het valt te vrezen dat de volgende stap van escalatie het daadwerkelijk overhalen van de trekker is.

De roep om maatregelen is terecht. Maar welke moeten dat zijn? Hogere straffen zijn geen oplossing. De pakkans is erg klein en het Openbaar Ministerie slaagt er ondanks grote inspanningen vaak niet in om sluitend bewijs te verzamelen, waardoor criminelen die bedreigen en intimideren zelden achter de tralies verdwijnen.

Wat moet er wel gebeuren? Haal de burgemeester uit de vuurlinie. Temeer omdat hij daar helemaal niet thuishoort. De burgemeester is alleen verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid.

Illegale hennepteelt

De opsporing van strafbare feiten is de verantwoordelijkheid van de officier van justitie. In de praktijk is er vaak grote samenhang tussen ordeverstoringen en crimineel gedrag. Denk aan de overlast door coffeeshops of illegale hennepteelt.

Daarom kennen we al jaren het ‘driehoeksoverleg’ waarin burgemeester en officier van justitie samen met de politiechef overleggen over de aanpak van onveiligheid in stad of dorp.

De afgelopen jaren is het inzicht gerezen dat een echt goede aanpak de inzet van nog meer partijen vraagt, zoals de belastingdienst en de milieudienst. Ook werd vaker het bestuursrecht dan het strafrecht ingezet. Zo ontstond de ‘integrale aanpak’ van criminaliteit.

De burgemeester is daarbij gaandeweg regisseur van het veiligheidsbeleid geworden. Het past bij de ambitie van veel burgemeesters om voorop te gaan in het tegengaan van onveiligheid en ondermijning van de rechtsorde. Tegelijkertijd is hij daardoor het boegbeeld van de integrale aanpak geworden. Sommigen gaan er prat op dat zij zijn uitgegroeid tot lokale sheriff.

Is het niet beter dat burgemeesters een stapje terug doen als crimefighter?

Maar dat is niet de rol zoals die in ons bestel aan de burgemeester is toebedacht. De strijd tegen criminelen is het domein van het openbaar ministerie. Officieren van justitie staan betrekkelijk anoniem in zwarte toga in de rechtszaal terwijl burgemeesters in het telefoonboek staan.

Het is een trend dat burgemeesters van grote steden hun rol in het tegengaan van criminaliteit en ondermijning aanzetten. Zij willen meer bevoegdheden, nog meer crimefighter worden dan ze nu al zijn. Nu geweld en intimidatie er kennelijk steeds meer bij gaan horen, kun je je afvragen of de burgemeester niet eerder een stapje terug moet doen. Waarom moet hij het boegbeeld van de integrale aanpak zijn, met alle risico’s van dien. Staatsrechtelijk is het zuiverder als het Openbaar Ministerie die taak op zich neemt; officieren van justitie zijn immers de crimefighters.

Interview: Bedreigde burgemeester moet ‘24 uur per dag’ op zijn hoede zijn

Een mooie opgave voor de minister van Justitie en Veiligheid om de rechtstatelijkheid van ons veiligheidsbeleid te bewaken en een scheef gegroeide situatie recht te trekken.

Lees ook de reactie van vijf burgemeesters.