In het Russische Kazan weten ze precies hoe stembusfraude werkt

President Poetin wil een ruim mandaat en dus een hoge opkomst. Met het op gang komen van de verkiezingen kwamen ook de eerste fraudemeldingen.

Een man loopt langs de Wolga in Kazan. Foto Franck Fife/AFP

Lichte consternatie op stembureau 351 aan de Jersjov-straat: ongeveer twee uur geleden heeft de politie drie verkiezingswaarnemers ingerekend en meegenomen naar het bureau. Nu zijn er ineens journalisten gekomen, die lastige vragen stellen.

„Waar is uw accreditatie?”, keft de voorzitter van de kiescommissie nijdig: „Wilt u hier niet fotograferen?”

Azat Gabdoelvalejev. Foto Steven Derix

Het wegsturen van actieve waarnemers is vaak een voorteken van fraude. De overige vrijwilligers op stembureau 351 lijken niet erg op te gaan in hun taak. Hun stoelen staan bovendien zo ver van de stembus dat ze onmogelijk kunnen zien wat er gebeurt. „Die meisjes waren de hele tijd aan het filmen”, zegt een van hen laconiek. „Dan gebeurt zoiets.”

Kazan is een historische stad aan de Wolga, met een indrukwekkend Kremlin en een centrum vol statige herenhuizen. Maar het vriest dat het kraakt en door de lege straten huilt de wind. Toch is het druk op de stembureau’s. Net als bij de vorige verkiezingen staat Kazan, de hoofdstad van de deelrepubliek Tatarstan, als één man achter Vladimir Poetin. Dat, althans, is de officiële lezing van de regering van de deelrepubliek.

Bekijk hier een video van de arrestatie van de waarnemers in stembureau 351:

Zondag koos Rusland een nieuwe president. Exitpolls lieten zien dat Vladimir Vladimirovitsj Poetin opnieuw zou worden gekozen, met een enorme meerderheid van ruim 70 procent.

Die overwinning is zeker te danken zijn aan de steun die Poetin onder grote lagen van de bevolking geniet. Maar dat wil niet zeggen dat de verkiezingen eerlijk verlopen. De belangrijkste oppositiekandidaat, Aleksej Navalny, mocht niet meedoen. Communistenleider Pavel Groedinin werd op de Russische staatstelevisie zwart gemaakt. Diezelfde televisie bombardeerde de kijker de afgelopen weken met juichend nieuws over de Russische president.

Stembusfraude

Alleen propaganda is echter niet genoeg. Om te worden gekozen met meer dan 70 procent van de stemmen is stembusfraude onontkoombaar. Kazan speelde daarbij opnieuw een hoofdrol. Tatarstan, een deelrepubliek met een grote Tataarse moslimbevolking, is volgens onafhankelijke waarnemers een ‘electoraal sultanaat’, een gebied waar president Poetin en regeringspartij Verenigd Rusland steevast kunnen rekenen op een hoge opkomst en een onnatuurlijk hoge uitslag.

Na de presidentsverkiezingen van 2012 gingen Russen massaal de straat op, nadat duidelijk werd dat er massaal gefraudeerd was. Sindsdien probeert het Kremlin de schendingen in de grote steden in de hand te houden. Maar in Tatarstan hoeft Poetin niet te vrezen voor protest. Hetzelfde geldt voor andere regio’s: Basjkirostan en Mordovië in Centraal-Rusland, Kemerovo in Siberië, Dagestan en Tsjetsjenië op de Kaukasus. In Moskou kan men op de oppositie stemmen, de ‘electorale sultanaten’ zorgen ervoor dat Poetins overwinning onaantastbaar is.

Dat gebeurt goedschiks of kwaadschiks. Azat Gabdoelvalejev is een van de oprichters van de Vereniging van Waarnemers van Tatarstan. In 2004 begon hij met het maken van grafieken van de officiële uitslag. Hij haalt een A4’tje uit een plastic map met daarop de uitslag van regeringspartij Verenigd Rusland bij de Doema-verkiezingen in 2016, in de Zuid-Russische stad Rostov aan de Don.

In de grafiek is een grote wolk met stippen te zien – elke stip is de uitslag van een stembureau. Grafiek 1 toont een normale uitslag, met een redelijke spreiding, legt Gabdoelvalejev uit. Hij pakt een ander velletje met een uitslag in de regio Tatarstan (grafiek 2). Die ziet er opvallend anders uit: een rechte lijn. Daaruit blijkt dat Verenigd Rusland in bijna alle kiesdistricten 78 procent van de stemmen had gewonnen – statistisch gezien vrijwel onmogelijk.
En kijk, zegt Gabdoelvalejev, hier is de uitslag van de parlementsverkiezingen van 2011 met de uitslag van de hoofdstad Kazan: (grafiek 3).

Grafiek 1. Stembureaus in Rostov aan de Don met het percentage stemmen voor regeringspartij Verenigd Rusland bij parlementsverkiezingen september 2016. Geen aanwijzing voor fraude want percentages lopen fors uiteen. Azat Gabdoelvalejev

Grafiek 2. Stembureaus in de stad Naberezjnye Tsjelny (Tatarstan) met percentages voor regeringspartij Verenigd Rusland bij parlementsverkiezingen september 2016. Percentages overal vrijwel gelijk, wat wijst op stembusfraude. Azat Gabdoelvalejev

Grafiek 3. Stembureaus in de Tataarse hoofdstad Kazan, percentages stemmen voor Poetin, bij de verkiezingen van 2012. Omcirkeld zijn bureaus waar onafhankelijke waarnemers waren. Hier is fraude voorkomen, elders niet. Azat Gabdoelvalejev

Ook daarop is te zien hoe bijna overal in de stad Verenigd Rusland tussen de 60 en de 70 procent haalde. Maar een stuk lager in de grafiek is een opvallende groep stippen te zien, waar Gabdoelvalejev een cirkeltje omheen heeft gezet. Dat zijn de stembureaus van de wijk waar een grote groep onafhankelijke waarnemers een oogje in het zeil hield. Gabdoelvalejev wijst: „hier is verkiezingsfraude voorkomen.”

Hier al 33 incidenten

Artjom Prokofjev, de stafleider van de communisten in Tatarstan, is uit zijn humeur. De stembussen zijn nog enkele uren open, maar alleen al in Kazan hebben zich al 33 incidenten voorgedaan, zegt hij. In een leeg perszaaltje, waar Lenin en Stalin nog aan de muur hangen, somt hij ze op. Kiezers die met bussen worden aangevoerd. Communistische waarnemers worden gehinderd. De stukjes papier onder de foto van Pavel Groedinin, waarin de kiezers worden geïnformeerd dat de communistische kandidaat rekeningen in het buitenland heeft, zijn illegaal, zegt Prokofjev. „Als onze medewerkers zich beklagen worden ze totaal genegeerd. Dat hebben we nog niet eerder meegemaakt.”

Gratis polsbandjes voor concert

Wie op zondag in Kazan de kou trotseerde om te stemmen kreeg een polsbandje, goed voor gratis toegang voor een concert met nationale sterren als Elvin Gray en Salavat. Stembureau’s door de hele stad waren aantrekkelijk gemaakt. Bij stembureau 351 kon je je laten kieken voor een veelkleurige fotowand. Alles voor een zo hoog mogelijke opkomst.

Maar ook daarmee wordt gefraudeerd. Michaïl Tichonov is coördinator van de onafhankelijke waarnemersorganisatie Golos, die zich inzet voor eerlijke verkiezingen in Rusland. Over het scherm van zijn laptop schuiven lange rijen cijfers: onderzoek naar de Doema-verkiezingen van 2016. Vrijwilligers bekeken de urenlange bewakingsbeelden van de stembureaus van Kazan en telden het aantal burgers dat zijn stem uitbracht. Overal in de stad lag dat aantal flink onder de gegevens van de kiescommissie – soms wel een kwart.

Lees ook: Poetin: een van de populairste én meest gehate wereldleiders

De opkomst, legt Tichonov uit, werd kunstmatig opgepompt. Op de stembureau’s werden stembiljetten ingevuld voor de burgers die niet kwamen opdagen: compleet met hun paspoortnummer en vervalste handtekening. Deze vorm van fraude laat veel sporen na, vertelt Tichonov – in Moskou zullen leden van de kiescommissies zich er niet snel aan wagen. „Maar hier weten ze dat er toch niets met hen zal gebeuren.”

Elvira Dmitriëva gaat vandaag niet stemmen. Oppositieleider Navalnyheeft opgeroepen tot een boycot van de presidentsverkiezingen. Als coördinator van Navalny’s lokale staf was het haar opdracht om mensen te ontmoedigen om naar de stembus te gaan. Natuurlijk, zegt Dmitriëva boven een mok thee. Als de verkiezingen eerlijk waren dan zou Poetin waarschijnlijk winnen. Maar de helft van de stemmen is voor Poetin niet genoeg. „Ze willen geen enkele concurrentie. Ze willen laten zien: Poetin ís Rusland.”

    • Steven Derix