Recensie

Hoite Pruiksma laat het koor sissen in zijn ‘Fryske Passy’

Friese passie

In zijn Fryske Passy is componist Hoite Pruiksma een waardig erfgenaam, maar ook tegenhanger van Bach.

Het koor Capella Frisiae

De Fryske Passy is kaal en streng als de grond en het evangelie waaruit hij voortkomt. Maar Hoite Pruiksma laat ook mysterie ontwaken in hypnotische klankbeelden. Evangelist Johannes inspireert de componist tot een spel met tegenstellingen. De baslijnen graven zich in, de piano wringt, het slagwerk verontrust en het Fries met zijn lange klinkers waait over de vlakten. Tegenover dat aardse staan twee Latijnse mottetten en passiegezangen, die zich hiervan losrukken en ten hemel stijgen, en die ons menselijke verstand te boven gaan. Dit lijkt ook de kern bij Johannes: wij begrijpen de duisternis beter dan het licht.

Pruiksma laat op geniale wijze meteen horen in welk labyrint van betekenissen Johannes ons binnen voert door het herhalen en opknippen van de openingszin uit diens evangelie: „In het begin was het woord en het woord was bij God en het woord was God dit was in het begin bij God.” De drie sleutelbegrippen in deze passage - in het Fries: begjin, wurd, God - vergroeien met elkaar als een gordiaanse knoop.

De rode draad in de Fryske Passy is de vraag die de Romeinse landvoogd Pilatus voorlegt aan de hem uitgeleverde Jezus: „Wat is waarheid?” Er ligt een diepere onzekerheid in verborgen, die ook onze huidige tijd kenmerkt. Wat ligt er aan ons oordeel ten grondslag. Opgejut door de hogepriesters wil de massa - het koor - Jezus zien hangen, maar Pilatus vindt geen schuld in hem. Toch wijkt hij tenslotte voor de hysterie van het volksgericht.

De zelf dirigerende Pruiksma laat het koor sissen, eerst als slang, daarna als lont in een ontploffend kruitvat. Het doet denken aan ‘Sind Blitze sind Donner’ uit Bachs Matthäus-Passion. Ook de onderliggende structuren - bijna wiskundig maar nergens hinderlijk - wijzen op inspiratie van de oude meester. In Pruiksma’s Passy vervloeien verleden, heden en toekomst in muziek en woord. Hij toont zich een waardig erfgenaam maar tevens tegenhanger van Bach.