Corruptiewaakhond en Amerikakenner wordt Xi’s rechterhand

Wang Qishan

De nieuwe vice-president van China Wang Qishan geldt als een uitstekend bestuurder die zijn liberale ideeën van vroeger opzij heeft gezet.

President Xi Jinping. Foto Damir Sagolj/Reuters

Anticorruptie-waakhond Wang Qishan is met slechts één stem tegen gekozen tot vice-president van China. Naast leider van de grootschalige campagne tegen corruptie onder partijleden, is Wang bovenal Xi Jinpings rechterhand. Hij kreeg aanmerkelijk minder tegenstemmen dan zijn voorgangers, onder wie Xi zelf – in 2008 kreeg die er 28.

Xi zelf werd zaterdag officieel herkozen als president en als voorzitter van de centrale militaire commissie. Niemand van de 2970 gedelegeerden in het Volkscongres stemde tegen. De gekozen leiders legden vervolgens een eed af waarmee ze trouw beloven aan de grondwet van de Volksrepubliek China - een noviteit in de Chinese politiek.

Xi’s grootste vertrouweling

De benoeming van de 69-jarige Wang Qishan komt niet als een grote verrassing. Tijdens het Partijcongres in oktober trad hij af als leider van de centrale commissie voor discipline-inspectie, die fraude en corruptie binnen de Communistische Partij moest uitroeien. Wang zou met pensioen gaan. Maar begin dit jaar bleek hij te zijn benoemd tot lid van het Volkscongres, China’s parlement. Dat Wang vergaderingen mocht bijwonen van het staand comité van het politbureau, waar hij officieel geen stem meer in had, voedde de verwachting dat Xi hem terug zou roepen in een hoge functie.

De vice-president heeft van oudsher meer invloed dan macht. Maar als Xi Jinping iets heeft laten zien, dan is het wel dat hij zich van conventies in de Volksrepubliek weinig aantrekt. Als leider van de drie-eenheid Partij, staat en strijdkrachten, krijgt hij het druk genoeg. Wangs takenpakket is nog onbekend; mogelijk delegeert president Xi wat taken aan zijn plaatsvervanger.

Met Wang heeft Xi zijn grootste vertrouweling naast zich geïnstalleerd. Wang hoort bij de generatie die hielp China’s economie te liberaliseren. Zo was hij in de jaren negentig vice-gouverneur van de volksbank en leidde hij de China Construction Bank, de eerste investeringsbank van het land. De hoofdredacteur van het kritische magazine Caixin is een vriendin uit die jaren. Vermoed wordt dat Wang, die bekend staat om zijn eerlijke commentaar, haar redactie jarenlang de hand boven het hoofd hield.

Als burgemeester van Beijing wist hij de SARS crisis te bezweren en een paar jaar later loodste hij China door de financiële crisis. De afgelopen jaren maakte Wang furore als voorzitter van de Partijcommissie die corruptie binnen de Partij moest uitroeien. Om die reden werd hij getipt als voorzitter van het nieuwe superministerie van surveillance, dat gaat toezien op het ‘goede gedrag’ van alle Chinese ambtenaren, van papierschuivers tot docenten, artsen en CEO’s van staatsbedrijven.

Amerika-kenner

Er kan de komende jaren ook een diplomatieke rol voor hem zijn weggelegd. Als vice-premier vertegenwoordigde hij Beijing na de financiële crisis in gesprekken met de Verenigde Staten. Wang is een Amerika-kenner bij uitstek, en kent de financiële wereld als zijn broekzak. Het is goed mogelijk dat Xi hem inzet om spanningen op te lossen in de Chinese relatie met de onberekenbare Donald Trump.

Welke taken hij ook krijgt, Wang is een ‘heel professionele’ leider, zegt Hu Xingdou, econoom aan het Beijing Instituut voor Technologie. „Of het nu anti-corruptie, diplomatie of financiën wordt, uiteindelijk is hij Xi’s trouwe vazal.”

Lees ook: Goed- of kwaadschiks – iedereen doet wat Xi wil

Wang heeft zijn liberale ideeën opzij gezet sinds hij toetrad tot China’s hoogste kringen, zo lijkt het. In een gesprek met wetenschappers zei hij in 2015 dat vooruitgang van de rechterlijke macht in China moet gebeuren „onder leiderschap van de Partij”. Dat is een „Chinees kenmerk”, zegt Wang volgens het blog van commentator Yang Hengjun.

Het Volkscongres wordt dinsdag afgesloten met een toespraak van gastheer en president Xi Jinping. Dan kan Xi, met Wang als zijn officiële rechterhand, verder werken aan het verjongde, sterke China dat hij voor ogen heeft, en waarin de Communistische Partij de dienst uitmaakt.

Het Chinese volk heeft binnen de Partij niets meer te vertellen, zegt Hu. „De wens van het volk is nu volledig uitgeschakeld. Er klinken geen andere stemmen meer.”

    • Eefje Rammeloo