Opinie

    • Caroline de Gruyter

Selmayrgate: de wraak van de burger

Afgelopen maandag waren er in het Europees Parlement twee interessante debatten. Eén daarvan had een direct Nederlands belang. Maar daar ging de aandacht in Nederland niet naar uit.

De aandacht ging naar Martin Selmayr en zijn spectaculaire promotie tot secretaris-generaal van de Europese Commissie in februari. Nederlandse Europarlementariërs hielden gepassioneerde toespraken over politieke moraal en hoe die met voeten was getreden. Het clipje waarin je Sophie in ’t Veld de vloer ziet aanvegen met de Commissie explodeerde op de social media: „De Commissie moet kiezen tussen wat belangrijker is: de carrière van de heer Selmayr of de geloofwaardigheid van de Europese Unie!” Zo’n kans voor open doel krijgt een Europarlementariër niet vaak. En zeker niet vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Het debat met het Nederlandse belang ging over de verhuizing van het Europese medicijnagentschap EMA naar Amsterdam. Zoals bekend moet EMA na Brexit uit Londen weg. Na een felle strijd tussen meerdere steden besliste het lot vorig jaar tussen de twee finalisten, Milaan en Amsterdam. De regeringsleiders bekrachtigden de verhuizing naar Amsterdam. Toen tekenden de Italianen protest aan. Nederland had de boel getild, zeiden ze: het nieuwe EMA-hoofdkantoor zou nooit op tijd klaar zijn, Nederland was oneerlijk geweest over tijdelijke behuizing, enzovoort. De protestcampagne, tot aan het Hof in Luxemburg, werd gedekt door premier Gentiloni. Hier viel politiek wat te halen: Italië had in maart verkiezingen. Er kwam zelfs een parlementaire fact-finding mission naar Amsterdam, geleid door een Italiaan. Vorige week maandag, Selmayr-dag, werd er over de verhuizing gestemd. Rissen Italiaanse Europarlementariërs hadden zich aangemeld voor dat debat.

Terwijl de inboxen volstroomden met meningen van Nederlandse Europarlementariërs over Selmayrgate (VVD-moraalridder Hans van Baalen: „Als dit in Burkina Faso gebeurt, krijgt het land geen hulp meer”), hield men in Den Haag en Amsterdam het debat in dat andere, kleinere zaaltje goed in de gaten. Het EMA-zaaltje. Dingen kunnen immers van de rails lopen. Uiteindelijk beet Milaan alsnog in het stof. Maar wat opviel was dat geen enkele Nederlandse Europarlementariër het woord nam in dit debat. Niet één. Bij Selmayr viel kennelijk meer te halen.

Waarom? Selmayrgate gaat over moraal. Moraal is hét centrale issue in Europa. Op lokaal, nationaal en Europees niveau. Veel burgers hebben het gevoel dat ze greep verliezen op de politiek. Thema’s worden ‘groter’ en complexer door de globalisering. Veel besluiten worden ergens ver weg in internationale gremia genomen. Dat maakt niet dat het slechte besluiten zijn, maar wel dat burgers het gevoel hebben dat de macht ze wordt ontfutseld. Wat stelt de democratie nog voor? Dus nu claimen zij de macht terug. Bonnetjes, benoemingen en bonussen bieden een uitgelezen kans om te tonen: wij zijn hier de baas.

Selmayrgate gaat over democratie en macht, niet over regels en of die zijn overtreden of niet. Het interesseert niemand dat Selmayrs voorganger, Alexander Italianer, in 2015 ook de enige kandidaat was. Dat Selmayr de Nederlander daar had neergezet omdat hij loyaal zou zijn. Dat Italianer van tevoren natuurlijk van Selmayrs benoeming wist. Nederland was niet voor niets muisstil, ditmaal.

Maar het gaat niet om details. Het gaat om macht. Het Europees Parlement, in een permanente machtsstrijd gewikkeld met de lidstaten, kan als enige de Commissie naar huis sturen. Doorgaans hebben burgers weinig op met Europarlementariërs („graaiers!”). Selmayrgate biedt die parlementariërs de zeldzame kans om politiek met hun spierballen te rollen én daar thuis eindelijk eens schouderklopjes voor te krijgen. En dat één week voor de verkiezingen. Geen wonder dat EMA maar even moest wachten.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.
    • Caroline de Gruyter