Flyeren bij de moskee

Kiezerspotentieel Meer partijen dan ooit zoeken de stem van mensen met een migratieachtergrond.

Foto’s Tammy van Nerum

Denk een partij voor etnische Turken? Niet vandaag in Amsterdam Zuidoost. Hier deelt een flyerteam in witte partij-jasjes folders uit met drie Surinaamse gezichten op de voorkant.

„We hebben voor elke wijk een aparte campagnestrategie”, zegt verpleegkundige Mohammed, die op zijn enige vrije dag in de week voor de partij de straat op gaat. Er is voor elke wijk ook een apart team, zegt hij: rond het marktplein bij winkelcentrum Ganzenpoort foldert voor Denk een grote zwarte man met een zonnebril op, een zwarte baret à la de Black Panthers en een button met „black lives matter”. Hij loopt telkens een stukje met de passanten op. „Dit is de partij van de toekomst, mevrouw.”

In Amsterdam Zuidoost heeft ruim 63 procent van de inwoners een niet-westerse migratieachtergrond, een grote meerderheid van hen heeft wortels in het Caribisch gebied of Afrika. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 kwam hier zo’n 38 procent van de kiezers stemmen. Ziedaar het kiezerspotentieel voor partijen die deze kiezers wél kunnen aanspreken.

„Uiterlijk speelt een rol in de campagne”, zegt Don Ceder, de lokale leider van de ChristenUnie, die dezelfde dag met een drumband winkelcentrum Amsterdamse Poort doorkruist. Hij is een jonge advocaat met een Surinaamse vader en een Ghanese moeder. „Ik word hier op straat herkend.”

In Amsterdam, Rotterdam en Den Haag heeft ruim eenderde van de inwoners een niet-westerse achtergrond. Niet eerder deden bij gemeenteraadsverkiezingen zoveel partijen mee die juist onder deze kiezers kunnen scoren. Dat zijn landelijke partijen als Denk of BIJ1, en lokale partijen als de Partij van de Eenheid (Den Haag) of de Partij voor Iedereen (Amsterdam). De peilingen voorspellen dat zij in verschillende steden serieus meedingen naar meerdere zetels.

Moskeegangers

Op vrijdagmiddag, na het gebed, stapt de ene na de andere moskeeganger met een Nida-flyer de deur uit van de Turkse moskee in Rotterdam-Kralingen. Ze keuvelen wat op de stoep, de flyer in de hand. Geen van de mannen wil zeggen wat ze gaan stemmen. In de hal van de moskee staan vader en zoon Van Noppen met een tas vol flyers. Bas van Noppen staat nummer 4 op de Rotterdamse Nida-lijst. Zijn zoon Ihsan (19) staat op de onverkiesbare plaats 31, maar hij maakt wel kans als kandidaat voor de gebiedscommissie in Kralingen/Crooswijk.

Nida-kandidaten proberen bij zoveel mogelijk van de pakweg dertig Rotterdamse moskeeën vlak na het vrijdagmiddaggebed te flyeren. Je moet realistisch zijn, zegt Bas van Noppen. „De partij is voor iedereen. Maar dit zijn potentiële Nida-stemmers.”

Vier jaar geleden kwam Nida (‘oproep, stem’) uit het niets met twee zetels in de Rotterdamse gemeenteraad. Wiskundeleraar Brahim Arab (26) – „Marokkaans opgevoed, Nederlands opgeleid” – was wel politiek geïnteresseerd, maar voelde zich bij geen enkele partij écht thuis, totdat Nida werd opgericht. „De islamitische inspiratie is er, maar niet té aanwezig. Ik ben voor scheiding van kerk en staat.”

Bij de komende verkiezingen heeft Nida in Rotterdam stevige concurrentie van Denk, de partij die vier jaar terug nog niet bestond en nu veel aantrekkingskracht uitoefent op jongeren met Turkse wortels. In het Amsterdamse stadsdeel Nieuw-West was Denk de grootste partij bij de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar. „Het gaat erom dat we stem geven aan mensen die zich door de gevestigde partijen niet vertegenwoordigd voelen”, zegt Denk-folderaar Mohammed (31) in Amsterdam Zuidoost. Dat hoeven geen Turkse Nederlanders te zijn (hij heeft zelf Marokkaanse wortels) en ook geen moslims.

Het eerste voorbeeld over onrecht dat Mohammed geeft, is van een witte buschauffeur die deze morgen bij de halte wegreed terwijl een zwarte mevrouw kwam aanhollen. En de volgende voorbeelden gaan ook allemaal over discriminatie. Vragen als ‘Is je moeder uitgehuwelijkt?’, ‘Draagt je zus een hoofddoek?’ En de manier waarop met hem werd omgegaan bij zijn vorige werkgever: „Met minachting.” Dit worden de eerste verkiezingen waarbij hij gaat stemmen. Zijn ouders stemden vroeger op de PvdA. „Huichelaars. Van alles beloven in de moskee en als ze de stemmen eenmaal binnen hadden, hoorde je nooit meer iets van ze.”

Racisme, seksisme, transfobie

In Amsterdam Zuidoost heeft de PvdA een andere concurrent: BIJ1, de partij die eerst Artikel 1 heette en die bij de verkiezingen van 2017 in dit stadsdeel in twee keer zo veel stembureaus als de PvdA de grootste werd. Een groepje folderaars onder leiding van nummer twee op de kandidatenlijst Jazie Veldhuyzen (28) wandelt over de markt bij Ganzenhoef. „Ik kan me niet voorstellen dat iemand hier discrimineert”, zegt oud-marinier Nelson bij een groentestal tegen Ana Paula Lima van BIJ1.

De partij is in 2016 opgericht door lijsttrekker Sylvana Simons en trok vooral de aandacht als antidiscriminatiepartij. „Het ging over racisme, seksisme, transfobie. Er zaten veel D66-achtige mensen bij”, zegt Veldhuyzen. Onder invloed van jongerenafdeling Radicaal is de partij volgens hem flink naar links opgeschoven. „We kijken naar het hele systeem, waarin 0,1 procent van de mensen 40 procent van alle rijkdom heeft. Discriminatie en racisme zijn uitingsvormen van dat systeem.” Jonge kiezers, studenten, voelen zich door die revolutionaire boodschap aangesproken, denkt Veldhuyzen. „Zelfs premier Rutte zei laatst: als op één plek de revolutie kan uitbreken, dan in Amsterdam.”

Wat Veldhuyzen het meest op straat hoort, is: ‘Ik ben mijn vertrouwen in de politiek kwijt.’ Dat heeft vaak met discriminatie te maken, maar ook met „hoe vaak beloftes worden verbroken”. Het zal er om hangen of Veldhuyzen in de raad komt. BIJ1 wordt telkens op één of twee zetels gepeild. Hij omhelst Denk-folderaar Mohammed voor de supermarkt. „In Amsterdam is Denk links.”

Ibrahim Hiani (22), bijna klaar met zijn studie logistics and management aan de Hogeschool Rotterdam, stemde vorig jaar bij de landelijke verkiezingen vol overgave Denk. Hij vond het toen een verfrissend geluid. Bij de gemeenteraadsverkiezingen zal hij D66 stemmen, zegt hij nu. Hij vindt dat Denk zich te veel richt op die mensen van wie ze de stem makkelijk kunnen krijgen, zegt hij. „Ik bedoel: ze werven op basis van etniciteit. En dat doet Nida ook.”

    • Sheila Kamerman
    • Bas Blokker