Chique Sobtsjak denkt aan post-Poetin

Russische presidentsverkiezingen Ze weet dat ze zondag geen schijn van kans heeft tegen Poetin. Maar tv-journalist Ksenia Sobtsjak kijkt al verder vooruit, blijkt op haar feestje.

De Russische presidents-kandidaat Ksenia Sobtsjak. Foto Pavel Golovkin/AP

Bij de ingang is het even dringen, maar presidentskandidaat Ksenia Sobtsjak krijgt deze Moskouse popzaal lang niet vol vanavond. Uit de speakers schalt de Negende van Beethoven: niet de schetterende finale, maar het vóórlaatste deel – subtiel. In de zaal veel jonge mensen.

Drie dagen voor de Russische presidentsverkiezingen heeft Ksenia Sobtjsak haar aanhang al uitgenodigd voor een afterparty. Maar de 36-jarige politica wil niet al te veel terugblikken, maar vooral vooruitkijken. Haar medestanders in de zaal weten al wat er gaat komen. „Een nieuwe partij”, knikt Inna Toptsjina enthousiast: „wat anders?”

Dan komt Sobtsjak in een rode sweater het enorme podium op, gevolgd door een boomlange man in het blauw: Dmitri Goedkov, voormalig Doema-lid namens Rechtvaardig Rusland. Als twee jong-verloofden stellen ze hun nieuwe politieke beweging voor aan de zaal: de Partij van Verandering.

Sobtsjak vertelt over de ‘vuile’ campagne die ze heeft moeten voeren. „Die afschuwelijke debatten, al die mensen die het de hele tijd hebben over de jaren negentig, over Stalin, over een of ander verleden. Dat heeft niets met ons te maken. Wij zijn jong, en we willen échte verandering.”

Voormalig presentator en tv-journalist Ksenia Sobtsjak (36) weet dat ze komende zondag kansloos is. In peilingen van het (Kremlin-gezinde) onderzoeksbureau VTsIOM staat ze op 2 procent van de stemmen. „Natuurlijk kiezen we niet onze president”, zegt ze tegen de zaal. „Maar misschien kiezen we wel een nieuwe toekomst.”

Critici zeggen dat haar kandidatuur geënsceneerd door het Kremlin, dat ze een act is, om liberale Russen naar de stembus te krijgen en Ruslands democratische façade overeind te houden.

Voordat Sobtsjak haar kandidatuur bekend maakte, had ze een ontmoeting met president Poetin – de man die bij haar in de keuken zat, toen hij nog de rechterhand was van Anatoli Sobtsjak, burgemeester van Sint-Petersburg en haar vader.

Volgens Sobtsjak heeft ze niet om Poetins zegen gevraagd. Maar zonder instemming van het Kremlin is het vrijwel onmogelijk om campagne te voeren. Oppositieleider Aleksej Navalny werd geweerd wegens een veroordeling in een ‘fraude-zaak’ die door het Europese Hof van tafel is geveegd. Pavel Groedinin, de verrassende kandidaat van de communisten, wordt door de Russische staatstelevisie dagelijks zwart gemaakt.

Dom wijf? Een glaasje water!

Sobtsjak is opvallend weinig in de weg gelegd. Goed, tijdens een werkbezoek aan Tsjetsjenië werd ze lastig gevallen door opgeschoten jongens, die haar uitscholden voor ‘paard’, maar die kregen van haar de wind van voren. Tijdens het eerste tv-debat tussen de presidentskandidaten werd ze door Vladimir Zjirovski uitgescholden voor ‘dom wijf’ – waarna de ultranationalistische kandidaat Sobtjaks glaasje water over zich heen kreeg.

Voor conservatieve Russen roept Sobtsjak weerstand op: een jonge, decadente vrouw uit de elite, die rondloopt in kleding van Chanel en haar vakanties doorbrengt op tropische stranden. Haar verblijf op Bali (‘fondsenwerving’, zei Sobtsjak) zorgde voor een klein schandaal, Sobtsjaks trip naar de VS wekte bijna de indruk van collaboratie.

Zo ziet het Kremlin het graag, zou je zeggen. Maar Sobtsjaks gesneefde verkiezingscampagne zou op langere termijn weleens minder gunstig kunnen uitpakken voor de regering-Poetin. In 2012 had Poetin in de oligarch Michaïl Prochorov een liberale ‘uitdager’ die vooral opviel door zijn kleurloosheid. Ksenia Sobtsjak houdt van de spotlights en weet hoe ze een boodschap over het voetlicht moet brengen. In de afgelopen maanden heeft ze er geen geheim van gemaakt dat ze prime time-zendtijd zou gebruiken voor het uitdragen van standpunten waaraan de Russische tv-kijker in de provincie zelden wordt blootgesteld. Sobtsjak zei dat de Krim moest worden teruggeven aan Oekraïne. Ze sprak openlijk over gelijke rechten voor homo’s – een taboe in Rusland. Ze had het over het verbeteren van de relaties met Europa en de Verenigde Staten, over ‘Europese waarden’.

Deze donderdagavond blijkt dat haar politieke ambities verder reiken dan komende zondag. Door haar coalitie met de jonge Goedkov lijkt haar partij een nieuwe poging om de hopeloos verdeelde liberale oppositie in Rusland op één lijn te krijgen. Inna Toptsjina en haar man Michaïl, typische vertegenwoordigers van de Moskouse middenklasse, hopen daar vurig op – al zijn ze het niet eens over hoe onafhankelijk die partij wordt.

„Systeemoppositie”, zegt Michaïl – een verwijzing naar de partijen in de Doema die samenwerken met het Kremlin.

„Ze is onafhankelijk”, zegt Inna. „Ze gebruikt gewoon de mogelijkheden die ze heeft.”

    • Steven Derix