Brieven

De mens kan het universum helemaal niet begrijpen

De woensdag overleden Stephen Hawking zei ooit in een interview dat hij als doel had „het heelal volledig te begrijpen, waarom het is zoals het is en waarom het bestaat”. Met verbazing hoor ik dat opnieuw aan. Hoe kan zo’n intelligente man, die zo veel overziet, voorbijgaan aan het feit dat menselijke intelligentie en rationaliteit slechts toevallige, evolutionair ontstane, bewustzijnsvormen zijn van een paar honderdduizend jaar oud? Zij maken dat wij veel bewegingen en veranderingen in de kosmos en op aarde kunnen beschrijven en verklaren. Maar zij geven ons ook het gevoel dát we de wereld begrijpen, in elk geval gedeeltelijk, en misschien ooit wel volledig. Maar dat geldt alleen binnen het denkraam van onze eigen, willekeurig ontwikkelde, rationaliteit. Het is maar de vraag of er aan het universum een rationaliteit ten grondslag ligt. En als dit al zo is, zou het wel heel toevallig zijn als deze ruim dertien miljard jaar oude rationaliteit aansluit op en ontsloten kan worden door de menselijke rationaliteit. Als we de tijdspanne van het heelal op een etmaal stellen, heeft de menselijke intelligentie zich in de laatste twintig seconden, op toevallige wijze, gevormd. En daarmee zouden wij de kosmos kunnen doorgronden? Willen begrijpen is een menselijke eigenschap, die ons veel inzichten heeft gebracht, maar het begrijpen zelf is en blijft van menselijke orde. Evenzo is de waarom-vraag een menselijke vraag, waar het heelal alleen maar om kan lachen.