Bayern München regeert ‘ohne Ende’

Duits voetbal Duitsland worstelt met de dominantie van Bayern, dat voor zijn zesde titel op rij staat. „Er is een realisme ingebakken bij de rest – ‘wij zijn niet hun gelijken’.”

In de Allianz Arena in München wordt ook dit seizoen weer een landstitel gevierd. Foto Alexander Hassenstein/Bongarts-Getty Images

Het begon ergens twee jaar geleden, dat het steeds meer moeite ging kosten om de bus nog vol te krijgen. „Vijf uur heen naar München, altijd winnen, en weer vijf uur terug. We krijgen tien thuiswedstrijden per seizoen door de club toegewezen, 45 kaartjes per keer. Ik zeg eerlijk: meer is eigenlijk niet nodig”, zegt Christian Lippert uit Bad Dürrheim in het zuidwesten van Duitsland. Hij is voorzitter van de ruim duizend man sterke ‘Stern des Südens ’95’, één van de 4.353 Bayern-fanclubs door het land. „Mensen vinden het langweilig worden. Ja, Champions League, dat is het echte werk. En uitduels zijn altijd nog wel in trek. Hamburg, Berlijn, Keulen. Dan zie je nog eens wat van een stad hè.”

Lippert, politieagent, hoort niet tot het soort Bayern-supporter voor wie de dominantie van zijn club eindeloos mag duren. „Het is best zorgwekkend”, zegt hij aan de telefoon. Het is half maart en zondag kan Bayern al kampioen worden, als de ploeg wint bij RB Leipzig en Borussia Dortmund en Schalke 04 dat zaterdag niet doen. De zesde titel op rij, steeds met tien of meer punten afstand.

Een irriterende eigenschap van Bayern is het wegkapen van de beste speler bij de concurrent

De Bundesliga is in veel opzichten kerngezond. Solide financiën en een in voetbal ongeëvenaard gemiddelde van ruim 40.000 toeschouwers per duel. Maar de heerschappij van Bayern vreet aan de status van de competitie. Met een omzet (600 miljoen euro) twee keer zo hoog als Borussia Dortmund, de nummer twee, kan alleen wanbeleid bij Bayern een totale heerschappij in de weg staan. Of een ingreep van bovenaf. Neerwaartse tendensen in stadionbezoek of kijkcijfers zijn niet te ontwaren in dit tijdperk van Bayern-suprematie, maar Duitse experts uiten hun zorgen. Oud-Bayernvedette Stefan Effenberg stelde een competitie-opzet voor met de bovenste negen die na de winterstop om de titel strijden, waardoor in elk geval de beslissing later valt.

Vooropgesteld: er is meer dan alleen de titel. „Voor 35 clubs zijn de Bundesliga en de 2. Bundesliga nog nooit zo spannend geweest”, zei Carsten Schmidt afgelopen week in de Westdeutsche Allgemeine. Het was niet eens sarcastisch bedoeld door de baas van Sky Duitsland, dat 800 miljoen euro betaalt voor uitzendrechten. Maar ook hij baalt van de overmacht van die 36ste club, Bayern. „Het is een probleem, maar dat wisten we toen we instapten.”

Al in 2014 had toenmalig voorzitter Andreas Rettig van de Duitse profcompetities de oplossing: Bayern zou terug moeten naar het systeem van twee punten per overwinning. Het was bijna 1 april, in die context moest het ZDF-interview met Rettig bezien worden en in de studio kon Matthias Sammer, technisch directeur van Bayern, er best om lachen. „Ik dacht even: wat voor pillen slikken jullie?”

Inmiddels is het Sammer, die in 2016 terugtrad bij Bayern, ernst. „Als er niets verandert”, zei hij in januari toen Bayern al elf punten ‘los’ was, „kan dit dramatisch aflopen”. Hij vindt dat beleidsmakers de moed missen om de zwaktes van de Bundesliga te benoemen. „Je doet geen afbreuk aan het product door de mindere kanten zakelijk te analyseren”, zei hij in Bild. „En tijdig in te grijpen.”

Heiligste huisje

En dan gaat het vroeg of laat over het heiligste huisje: de ‘50+1-regel’. Die schrijft voor dat Duitse clubs niet door een private investeerder overgenomen mogen worden, waardoor een rijke Rus of oliesjeik ze vreemd is. Een meerderheidsbelang (‘50+1’) moet in handen zijn van de vereniging, de leden zijn formeel de baas. Uitgezonderd zijn partijen die al meer dan twintig jaar verbonden zijn, zoals farmagigant Bayer (eigenaar Leverkusen).

Het is van een puurheid waar met jaloezie naar gekeken wordt in landen waar clubs prestige-objecten zijn geworden. Tegelijkertijd is in Duitsland hiermee wel de weg afgesloten voor een Manchester City-route, dat met honderden miljoenen uit de Emiraten blijvend tot de Engelse en Europese top toetrad. Moet Duitsland om? Bayern-baas Karl-Heinz Rummenigge verwelkomt concurrentie en zei vorige week dat de ‘50+1’-regel wat hem betreft weg mag. „Iedere club moet zelf weten of en in welke mate ze zich laat overnemen.”

Gaat niet gebeuren, zegt Cristopher Biermann van voetbalblad 11Freunde. Volgende week vergaderen de clubs hierover, ruim tweeduizend officiële fanclubs hebben de petitie ‘50+1 bleibt’ al ondertekend. Biermann: „Een overgroot deel van de bestuurder denkt er ook zo over.”

Vanwaar die angst voor vreemd kapitaal, vanwaar die vereenzelviging met het lot ver beneden Bayern München? „Dat voert terug op de rol die clubs in Duitsland spelen in het leven”, zegt Raphael Honigstein, schrijver van Das Reboot over de succesvolle omwenteling in het Duitse voetbal na 2000. „Je club is als het ware je familie, je identiteit. Het gaat om eigenheid, traditie, trots, bestaanszekerheid. Dat voert verder van winnen. Liever geen titel, dan dat je je ziel verkoopt.”

Volgens Honigstein is de Bayern-dominantie niet genoeg om een revolutie te ontketenen. „Die macht is organisch gegroeid. Er is een realisme ingebakken bij de rest – ‘wij zijn niet hun gelijken’. Pas als er drie of vier ‘RB Leipzigs’ verschijnen, heb je kans dat traditionele clubs de status quo willen doorbreken met andere vormen van eigendom.” RB Leipzig, onder de vleugels van Red Bull opgestegen uit de amateurs en in het eerste Bundesliga-seizoen meteen tweede geworden, handelt volgens velen in strijd met de geest van de ‘50+1’-regel door lidmaatschap exclusief te houden. Buiten Leipzig walgt men. Honigstein: „Klinkt als een sprookje, het is een horrorverhaal.”

Wild waarop gejaagd wordt

Bayerns succes stoelt op een grote traditie en een rijke regio. De signatuur is nu aanvallend en attractief, mede te danken aan Louis van Gaal toen hij in 2009 aantrad, later uitgebouwd door Jupp Heynckes en Pep Guardiola. Andries Jonker, assistent van Van Gaal en interim-trainer na diens ontslag in 2011, ziet het probleem van de overmacht niet zo. „Bayern is het wild waar op gejaagd wordt. Verzin dan iets als underdog. Wij hadden veel moeite tegen ploegen die vrijuit voetbalden, met niets te verliezen. Mainz van Thomas Tuchel, Dortmund van Jürgen Klopp: dat waren echte wedstrijden hoor.”

Topscorer Robert Lewandowski kwam in 2014 transfervrij over van concurrent Borussia Dortmund.

Foto Philipp Guelland/AP

Een irriterende eigenschap van Bayern is het bijna traditioneel wegkapen van de beste speler bij de concurrent. Götze, Lewandowski, Hummels van Dortmund. „Dit is deel van het dna, al toen ze Lothar Mattäus bij Mönchengladbach weghaalden. Als iemand een gevaar vormt, grijpen ze in”, zegt Biermann. Na de bekerfinale in 2012 die met 5-2 verloren ging tegen Dortmund, waardoor een vernederd Bayern twee jaar zonder prijs bleef, is Rummenigge furieus geworden. „Toen is gezegd: we kopen ze leeg.”

Jonker vindt het logisch dat Bayern zo zijn positie versterkt, maar zegt dat Der Rekordmeister dat netjes speelt. „Ik heb het daar eens over gehad met [manager] Uli Hoeness, toen we Mario Gomez van Stuttgart hadden gekocht. Hij legde uit dat Bayern eigenlijk nooit onderhandelt. Als een vraagprijs redelijk is, gaat Bayern daar niet onder zitten. Kijk, zo’n speler zit op dat moment voor die club op zijn top. Dus zij zullen altijd een vervanger kopen die minder kost dan het bedrag dat Bayern voor Gomez heeft betaald. De rest kan die club dan in de opleiding stoppen. Zo dienen ze ook het algemeen belang.”

Biermann vreest voor het clubvoetbal - „niet voor Bayern, uiteraard”. Na de finale in de Champions League 2012/’13, waarin Bayern dankzij Arjen Robben Dortmund versloeg, slaagde er geen Bundesligaclub meer in een Europese finale te halen. De Duitse competitie duikt in de UEFA-ranking onder Spanje, Engeland en Italië, na acht jaar Europa’s nummer twee of drie te zijn geweest. Tegen de slagkracht van de Premier League – gespekt door een drie keer zo hoge tv-deal als de Bundesliga – zijn clubs als Dortmund en Schalke niet bestand. Hun sterren nemen de wijk: Aubameyang (nu Arsenal), Dembélé (Barcelona), Sané (City). „De echte crisis”, zegt Biermann, „is dat ons voetbal saaier en saaier wordt met ploegen die weer gegen die ball spelen: compact, defensief. De subtop wordt kaalgevreten.”

En Bayern regeert, ongenaakbaar. Supporter Lippert heeft de oplossing ook niet. Nog één Bundesligaduel dit seizoen met ‘Stern des Südens ‘95’ – op de slotdag tegen Stuttgart. Vijf uur heen, winnen, vijf uur terug. „Wie weet, nu sterke persoonlijkheden uit de ‘Bayern-familie’ voor het einde van hun carriere staan.” Hij doelt op Robben, Franck Ribéry. Misschien wordt het na hen spannender, hij kan slechts hopen. „Altijd kampioen worden is niet erg, maar wel als de competitie steeds in februari al gespeeld is.”