Het huis van Martien de Bruijn, lijsttrekker van de Rucphense Volkspartij, plaatselijk de grootste concurrent van de PVV.

Merlin Daleman

Alleen volgens de PVV is Rucphen nog ontevreden

Rucphen | Gemeenteraadsverkiezingen

Het Brabantse Rucphen is een van de gemeenten waar de PVV volgende week meedoet aan de verkiezingen. Hoewel de dorpseconomie bloeit, mikt de partij op de ‘teleurstelling’ bij de kiezer.

Slagroomtaart met een PVV-logo, aangesneden door Geert Wilders. Gemeenschapshuis De Lanteern in Sint Willebrord, een zonnige avond in april vorig jaar. Na een korte toespraak loopt Wilders naar buiten. Gejuich achter de dranghekken. De PVV-leider zet de handen langs zijn mond en roept: „Bedankt Sint Willebrord!”

Wilders vertelt die avond voor het eerst dat zijn PVV gaat meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen. De gemeente Rucphen, waar Sint Willebrord onderdeel van is, staat op zijn lijst. Nergens stemmen procentueel méér mensen op de PVV bij landelijke verkiezingen. De laatste keer kreeg de partij in Rucphen 38,9 procent van de stemmen. Bij de stembureaus in Sint Willebrord stemden bijna zes op de tien kiezers PVV.

Terwijl Wilders uitlegt hoe de PVV het gaat aanpakken, elleboogt Bart van de Luijtgaarden (63) zich door de journalisten heen naar voren. Grijsblauw jasje, geruit overhemd, een gouden kettinkje met een voetbalschoen eraan; hij is trainer bij voetbalclub Rood-Wit uit Sint Willebrord. Van de Luijtgaarden doet ter plekke een open sollicitatie naar het PVV-raadslidmaatschap. Hij heeft ervaring: als raadslid voor de VVD. „Klasse”, zegt Wilders, „welkom bij de club”.

Een paar minuten later scheuren de gepantserde auto’s van de PVV-leider het plattelandsdorp uit. De inwoners gaan een ijsje eten, of thuis voetbal kijken. Van de PVV wordt niets meer vernomen.

Tot vlak voor de Kerst. Een tweet van Geert Wilders. De PVV, kondigt hij aan, zal bij de gemeenteraadsverkiezingen meedoen in dertig gemeenten, waaronder Rucphen. Wat doet de komst van de PVV met een plattelandsgemeente? En hoe vergaat het de PVV-fractie? Een jaar gemeentepolitiek in Rucphen.

De wekker gaat vroeg

Wilders’ aankondiging is het begin van een kleine politieke storm. Jarenlang waren er in Rucphen slechts vijf partijen: VVD, CDA, D66, PvdA en de Rucphense Volkspartij (RVP). De gemeente met ruim 22.000 inwoners bestaat uit vijf dorpen die sterk van elkaar verschillen. Sprundel is rustig, Sint Willebrord volkser (en crimineler). Schijf en Zegge zijn de kleintjes en in het dorp Rucphen zelf ligt het politieke hart – een splinternieuw gemeentehuis. Bewoners hebben, zo blijkt uit onderzoek, minder geld en een lager opleidingsniveau dan het landelijk gemiddelde. De islam speelt er geen enkele rol.

In Rucphen vertrouwen ze op elkaar, ze hebben daar geen overheid bij nodig. Het zijn dorpen waar families dicht op elkaar wonen, waar opa’s en oma’s op de kleinkinderen passen en verjaardagen niet worden overgeslagen.

De wekker gaat vroeg. ’s Ochtends rijden busjes de gemeente uit: Rucphen is een gemeente van zelfstandigen, veelal in de bouw. De crisis van 2008 trof het dorp hard. Veel stratenmakers verloren als eerste hun baan. De lokale economie kreunde, ondernemers hadden het zwaar.

In de jaren na de crisis is drugscriminaliteit een groot probleem geworden, vooral in Sint Willebrord. Een Brabants probleem, maar de vijf plattelandsdorpen hebben er extra last van door hun ligging vlakbij de grens. In 2015 brandde de auto van de burgemeester uit. Het werk van drugscriminelen, volgens de politie.

Lees ook: een interview met de burgemeester van Sint Willebrord, nadat haar auto uitbrandde in 2015

Zeker in de crisisjaren haalden criminelen mensen over om een hennepkwekerij op zolder te nemen. De gemeente rekende er hard mee af. Buurtbewoners begrepen het niet altijd. Laat hem toch even uit de problemen komen met een oogst, zeiden ze als de politie en ruimers voor de deur stonden.

Met gezag, zeker Haags, hebben de inwoners weinig, merkt burgemeester Marjolein van der Meer Mohr (VVD). „In Rucphen doen buitenbeentjes het al jaren goed bij landelijke verkiezingen. Het lijkt een soort proteststem. Eerst Boer Koekoek, toen Hans Janmaat, en nu de PVV.”

Maar, zegt ze, de lokale politiek is juist zeer stabiel. „Daar doen maar vijf partijen mee, en die scoren elke verkiezingen ongeveer hetzelfde.”

In Rucphen doen buitenbeentjes het al jaren goed bij landelijke verkiezingen

Marjolein van der Meer Mohr (VVD, burgemeester van Sint Willebrord)

Het leek er lang op dat dit niet zou veranderen. Het ging ook steeds beter in Rucphen. De economie draait weer, de werkloosheid daalde de afgelopen twee jaar met tien procent. Het gemeentebestuur, al acht jaar gevormd door de VVD en de Rucphense Volkspartij, gaf de voorspoed een duwtje door de onroerendezaakbelasting, belangrijk voor ondernemers, niet te verhogen en te beginnen met de aanleg van de noordelijke rondweg. Dan hoeven vrachtwagens eindelijk niet meer dwars door de dorpen heen.

Het gaat zo goed dat men zich op het stadhuis afvroeg: waarom zou die PVV hier meedoen? Wat hebben ze te winnen?

De assistent van de burgemeester keek af en toe op internet of er al iets gebeurde. Op de Facebook-pagina PVV Rucphen staat in mei een mailadres waar „talenten” met een „PVV-visie” een CV met motivatiebrief naartoe kunnen sturen. Het bericht krijgt één like, vier mensen delen het. Verder lijkt de pagina inactief.

Tot diep in december hield iedereen op het stadhuis er dus rekening mee dat er helemaal geen PVV-fractie zou komen in Rucphen.

Tot die tweet, kort voor kerst, van Geert Wilders.

Verkiezingsposters van de PVV in St Willebrord.Merlin Daleman

‘Snel weg met die hufter’

Achter de schermen worden al sinds midden vorig jaar gesprekken gevoerd met Rucphense PVV-kandidaten door Patricia van der Kammen, Statenlid voor de PVV in Noord-Brabant. Weinig mensen in Rucphen weten ervan, kandidaten wordt gevraagd er niet over te praten. Zij die bevallen, mogen een speciaal klasje in, dat hen klaarstoomt voor de lokale politiek.

Van der Kammen is beleidsmedewerker planning aan de universiteit Tilburg. In Rucphen moet ze een stevige PVV-fractie vormen. Politieke ervaring is niet belangrijk, lef wel, heeft Geert Wilders gezegd. Niet iedereen is goed genoeg. Piet Otjens, een oud-VVD-raadslid, wordt afgewezen. „Ik wilde eraan bijdragen dat onze Geert in alle gemeenten kon meedoen. Na een gesprek heeft de PVV me duidelijk gemaakt dat ze me niet willen hebben. Jammer, maar ik heb me erbij neergelegd.”

Ook Bart van de Luijtgaarden, die zichzelf in april in het openbaar aanbood bij Wilders, haalt het klasje niet. Hij vertelt een keer voor niets naar Den Bosch te zijn gereden voor een afspraak. Die had hij niet via de e-mail bevestigd, dus had Patricia van der Kammen al iets anders in de agenda. Van de Luijtgaarden: „Ik heb gezegd: doei, zo doe ik het niet.”

Ik wilde eraan bijdragen dat onze Geert in alle gemeenten kon meedoen

Piet Otjens, een oud-VVD-raadslid

Een stuk of tien halen het PVV-klasje wel. Ze komen bijna allemaal op de lijst, zo blijkt later. Een orthomoleculair voedingsdeskundige (Brigitte Clercx) die zich zorgen maakt over de plaatselijke gezondheidszorg. Een veiligheidsdeskundige (Adrie van Meel) die in de buurtpreventie-Whatsappgroep ziet dat mensen zich soms niet prettig voelen op straat. Een orthopedisch instrumentenmaker (Rini de Jong) die vindt dat burgers meer inspraak moeten krijgen. En de commercieel directeur (Ad Vissenberg) van de bouwmarkt die pleit voor meer referenda.

Er zijn zes bijeenkomsten, steeds van 10 tot 14 uur. De eerste weken gaat het over de landelijke en provinciale PVV-standpunten. Als de winter valt, gaat het over op de gemeentepolitiek. Daar wordt een basis gelegd voor het lokale partijprogramma.

Als de PVV in december bekendmaakt mee te doen met de verkiezingen in Rucphen, ontstaan de eerste geruchten over lokale kandidaten. Bij het radiostation in Rucphen hebben ze gehoord dat de directeur van de bouwmarkt lijsttrekker wordt.

Hij neemt zelf de telefoon als NRC de bouwmarkt belt. „Ik kan daar nu helemaal niks over zeggen”, zegt hij.

Op 22 januari presenteert de PVV inderdaad Ad Vissenberg als lijsttrekker. Negen mensen hebben de lijst gehaald. Ze komen bijna allemaal uit Sint Willebrord. „Geweldige lijst”, twittert Geert Wilders.

Maar binnen 24 uur breekt paniek uit.

Patricia van der Kammen belt naar Marie-Louise Kelderman, kersvers kandidaat-raadslid voor de PVV met een vijfde plek op de lijst. „Wat heb je nu gedaan?” vraagt ze.

Omroep Brabant heeft op de Facebookpagina van Kelderman afbeeldingen gevonden die ze in 2014 heeft gedeeld. Premier Rutte wordt hierop afgebeeld met een strop voor zijn hoofd en de tekst: ‘Deel als je die gek ook wil opknopen’. Kelderman heeft het bericht gedeeld en erbij getypt: „Snel weg met die hufter voordat er niets meer is!”

Kelderman weet niets te zeggen. Het is al zo lang geleden… en ze heeft die foto toch niet zelf in elkaar gezet? Het doet er niet meer toe, haar plaats op de lijst is ze kwijt. Het nieuws blijkt landelijk opgepikt.

Snel weg met die hufter voordat er niets meer is!

Marie-Louise Kelderman, kandidaat-raadslid voor de PVV

Het is niet het enige incident. In verschillende gemeenten worden PVV-kandidaten, onder wie ook de beoogd lijsttrekker in Rotterdam, van de lijst gehaald nadat racistische uitlatingen zijn gevonden door de (lokale) pers. Steeds wordt in de berichtgeving Kelderman genoemd – als de vrouw „die Rutte wilde opknopen”.

Kelderman heeft van de PVV niets meer gehoord. Ze is er nog altijd kapot van. „Ik wilde iets betekenen voor de mensen, maar dan word je keihard onderuit gehaald.”

In Zegge, waar ze woont, kreeg ze warme reacties. Bloemstukken en fruitmanden werden aan huis bezorgd. Mensen groetten haar extra hartelijk. Iedereen vond het een rotstreek van de media, de elite, maar ook van de PVV.

Lijsttrekker Ad Vissenberg houdt zich onbereikbaar. Marsorder uit Den Haag: lokale kandidaten mogen alleen met lokale media praten, niet met landelijke.

Op de kop stemmen

In de voortuin van Martien de Bruijn, wethouder en lijsttrekker van de Rucphense Volkspartij, hangen overal posters van Martien de Bruijn. Het is een paar weken voor de verkiezingen en de gemeente hangt vol met verkiezingsposters.

In Sint Willebrord hangen niet dezelfde platen als in Zegge, Schijf of Rucphen. De kandidaten uit Sint Willebrord folderen in dat dorp, die uit Sprundel doen dat daar. Mensen stemmen hier op kandidaten die ze kennen, veel meer dan op een partijnaam. „Op de kop stemmen”, noemen ze dat.

Wethouder en VVD-lijsttrekker René Lazeroms, uit Sprundel, heeft als raadslid jaren geleden geprobeerd stemmen te trekken in Zegge. Iedere inwoner van Zegge kreeg een folder met zijn „kop” in de bus – het resulteerde in één stem.

Verkiezingsposters in centrum van Rucphen.Merlin Daleman

Zijn vader, 80 jaar, heeft hij nu gewoon weer op pad gestuurd in Sprundel. Hij deelt deze dagen 2.500 René Lazeroms-folders uit.

Het ‘op de kop’ stemmen verklaart volgens lijsttrekker Martien de Bruijn ook het succes van zijn Rucphense Volkspartij. Die werd in 1962 opgericht door Nil Brouwers, toen voorzitter van Rood-Wit, de voetbalclub. Het sportpark moest verbeterd worden. Goede doucheruimtes, een fatsoenlijke kantine. Brouwers is nu 91 jaar en aan bed gekluisterd, maar staat nog altijd op de lijst. Hij krijgt nog altijd veel stemmen.

De Bruijn is pas de derde lijsttrekker sinds de oprichting. Na acht jaar als wethouder heeft hij zijn podiumvrees overwonnen. Hij wil zijn RVP na jaren weer eens de grootste maken in Rucphen.

Maar juist het stemmen op personen vormt nu een bedreiging voor de volkspartij. Die kon, vanwege de historie, altijd rekenen op een grote meerderheid in Sint Willebrord. Maar juist in dit dorp wonen óók zes van de acht PVV-kandidaten. En hoewel zij geen politieke ervaring hebben, kénnen ze wel veel mensen in het dorp. Dat is hier bij de lokale verkiezingen de grootste bedreiging. De Bruijn zegt erover: „De uitslag was hier nog nooit zo onvoorspelbaar.”

Van een campagne lijkt nauwelijks sprake, net als vier jaar geleden. Er waren ook bijna geen discussiepunten. De VVD en de RVP zouden toch wel winnen.

De uitslag was hier nog nooit zo onvoorspelbaar

Martien de Bruijn, lijsttrekker van de Rucphense Volkspartij

De partijprogramma’s van VVD, RVP en PVV lijken nu ook best op elkaar, geeft iedereen toe. Meer blauw op straat, geen herindeling, goed onderwijs in alle dorpen. In het lokale PVV-programma speelt de islam niet zo’n grote rol als in het landelijke programma. In Rucphen is geen asielzoekerscentrum, ook geen moskee, en er wonen eigenlijk niet zoveel mensen met een buitenlandse achtergrond.

Maar – en dat is voor Rupchen bijzonder: de partijleiders zijn op zoek naar verschillen. De PVV benadrukt in het verkiezingsprogramma dat inwoners weinig vertrouwen hebben in het lokale bestuur en meer inspraak moeten krijgen. De partij mikt op die ‘teleurstelling’ om kiezers bij de andere partijen los te weken.

Onzin, vindt Martien de Bruijn. „De PVV-kandidaten hebben een paar keer op de publieke tribune gezeten, maar ze weten natuurlijk niet echt wat er speelt.”

VVD-lijsttrekker Lazeroms: „Alles moet anders, zeggen ze. Maar wat dan? Het gaat hier juist weer heel goed. Op het industrieterrein waar Ads bouwmarkt zit kan hij het zelf zien. Daar komen steeds meer bedrijven terug. De PVV kan wel zeggen dat er onrust is, maar ik zie die niet.”

Een recent bevolkingsonderzoek geeft hem gelijk: inwoners geven de gemeente een 6,5 – niet anders dan in andere gemeenten van vergelijkbare grootte.

Uitslagenavond

Op 21 maart gaan lokale politici de uitslagen gezamenlijk bekijken op het stadhuis. De PVV-fractie schijnt ook te komen.

Na de verkiezingen moet de lokale politiek weer rustig worden. Dat wil ook PVV-lijsttrekker Vissenberg. In het PVV-programma staat: „Samenwerking met andere partijen zien wij met vertrouwen tegemoet.” En Vissenberg heeft in BN/De Stem gezegd: „Wij oproerkraaiers? Niks daarvan. Dat heb ik m’n kinderen moeten beloven.”

Toch heeft de PVV voor het eerst in decennia gezorgd voor politieke onrust in Rucphen. Martien de Bruijn stuurt na het gesprek nog een email. Hij schrijft: „Hier loopt de spanning flink op. Het wordt tijd dat we weer weten waar we aan toe zijn.”