Zwart raadslid dat in Rio opstond tegen politiegeweld in favelas

Marielle Franco

Een lokale politicus die het harde optreden tegen zwarten hekelde, is doodgeschoten.

Marielle Franco Foto Mídia NINJA

„Opnieuw een moord op een jongere die we kunnen toeschrijven aan de Militaire Politie. Hoeveel doden moeten er nog vallen voordat deze oorlog stopt?”, vroeg het zwarte gemeenteraadslid Marielle Franco (38) zich dinsdag boos af op Twitter. De zoveelste zwarte jongere was doodgeschoten in een sloppenwijk door de politie, nota bene nadat hij de kerk uitliep. Een dag later werd Marielle Franco zelf vermoord. Een goed voorbereide aanslag, zei de politie: de daders wisten precies hoe laat ze waar zou rijden, en op welke plek ze zat in de geblindeerde auto.

Marielle Franco was een uitgesproken politicus. Ze kwam op voor mensenrechten, voor de in Brazilië zo achtergestelde bewoners van sloppenwijken, voor de lhbt-gemeenschap, voor de rechten van vrouwen. Ze gebruikte haar positie als gemeenteraadslid om misstanden aan te kaarten. Zo stond ze zeer kritisch tegenover de politie. Die is in Rio verantwoordelijk voor zo’n duizend moorden per jaar; driekwart van de slachtoffers zijn zwarte jongeren.

Franco kende de kwetsbaarheid van de zwarte en gekleurde favela-bewoners als geen ander. Ze groeide op in Maré, een gewelddadige favela in het noorden van de stad. Van dichtbij maakte ze mee hoe haar beste vriendin werd gedood door rondvliegende politiekogels. Als alleenstaande tienermoeder lukte het haar door te studeren, en met een beurs werd ze na de middelbare school aangenomen op de gerenommeerde Katholieke Universiteit in Rio. Daar studeerde ze sociologie en openbaar bestuur. In 2006 sloot ze zich aan bij de linkse vrijheidspartij (PSOL) van de gedreven politicus Marcelo Freixo. Die legde het in 2016 als burgemeesterskandidaat af tegen de conservatieve Marcelo Crivella, maar Franco kwam in de gemeenteraad, als een van vijf raadsleden met de meeste stemmen.

„Ze was uniek. Zo veel zwarte politici zijn er niet in Brazilië, en zeker niet die dan ook nog hun nek durven uit te steken”, zegt vriend Diego Candido, voorvechter voor lhbt-rechten in de zwarte gemeenschap. „Vaak blijven zwarte Brazilianen die op topposities terechtkomen, in hun comfortzone. Marielle deed dat niet, ze was een strijdster en daarom moest ze uit de weg geruimd worden.”

Franco had grote kritiek op het besluit van president Temer om het leger naar Rio te sturen om de toenemende criminaliteit te bestrijden. Ze zat in een commissie die de bewegingen van het leger zou monitoren. Begin deze week twitterde ze over het optreden van een specifiek bataljon dat ze ‘het bataljon van de dood’ noemde. „Stop met het uitmoorden van onze jeugd!”

Wie er achter haar moord zit is niet duidelijk, de politie onderzoekt de zaak. President Temer kwam in spoedberaad bijeen en mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International roepen op tot vervolging van daders. Afrekeningen van strijdlustige activisten zijn niet ongebruikelijk in Brazilië, hoewel het dan voornamelijk milieuactivisten of voorvechters van bijvoorbeeld rechten van indianen betreft. Vaak zijn het dan gewapende milities in opdracht van organisaties of individuen goed voorbereide moorden plegen. Maar een gerichte aanslag op een politicus zoals de aanslag op Marielle Franco is zeldzaam.

De moord heeft enorme impact, er braken protesten uit in Rio en andere grote steden. Tienduizenden mensen gingen de straat op. „Stop de genocide van zwarte mensen”, riepen woedende betogers. „Misschien betekent haar dood een kentering”, zegt Diego Candido. „Haar dood zou ons niet moeten afschrikken maar strijdvaardiger maken.”