De smaak van een madeleine of bedrog op hoog niveau

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

In de roman Freetown van schrijver en dichter Otto de Kat (pseudoniem van uitgever Jan Geurt Gaarlandt) vertellen twee mensen onderhuids hetzelfde verhaal over hun bedrog op hoog niveau. Aanleiding is de verdwijning van krantenbezorger Ishmaël uit Siera Leone die zeven jaar lang als een soort zoon voor Maria was. Zij zoekt naar een verklaring en vindt in haar oude minnaar, de psycholoog Vincent, weer de man met wie ze zo goed kon praten: ‘praten met jou lokt praten uit’. In verschillende lagen – wie houdt nu eigenlijk van wie en wanneer – worden verlangens ontrafeld die verloren tijd terug lijken te willen halen.

Otto de Kat: Freetown. Van Oorschot, 168 blz. € 18,99

Dat is natuurlijk in het groot gedaan door de Franse schrijver Marcel Proust (1871-1922) in zijn romancyclus Op zoek naar de verloren tijd waarvan het eerste deel Swanns kant op is herdrukt en ook weer uit drie delen bestaat. Het bekendste is wellicht Combray waarin de smaak van een madeleine de hoofdpersoon terug voert naar het ‘oude, grijze huis’ van zijn oudtante in Combray. Het tweede deel Een liefde van Swann gaat terug naar de tijd van zijn grootouders – toen hijzelf nog niet was geboren. En in Plaatsnamen – de naam pakt de schrijver de draad van zijn eigen jeugdherinneringen weer op. Aan het einde van Swanns kant op vat Proust zijn associaties met tijd als volgt samen: ‘De herinneringen aan een bepaald beeld is niets anders dan het terugverlangen naar een bepaald moment.’

Marcel Proust: Swanns kant op. Vertaald uit het Frans en van een nawoord voorzien door Martin de Haan en Rokus Hofstede. Athenaeum, 467 blz. € 39,99

Alle verhalen in de bundel De fenomenale meerval van Libris Literatuurprijswinnaar Alfred Birney werden eerder gepubliceerd behalve het korte verhaal ‘CS 1998’ over verkopers van de daklozenkrant op het CS en waarom je die van de een wél wil kopen en van de ander niet. Andere verhalen gaan over zijn roerige tijd op het jongensinternaat in Voorschoten, over zijn Soerabaja Papa die we kennen uit De tolk van Java of over de vechtpartijen tussen Indo’s en Belanda’s in Den Haag met als dieptepunt het tragische verhaal over gitarist Boy die zo gruwelijk werd toegetakeld in Duitsland dat voor Birney ‘de indorock die nacht in Hanau is gestorven’.

Alfred Birney: De fenomenale meerval en andere verhalen. De Geus, 285 blz. € 21,99

Volgens journalist, schrijver John Jansen van Galen heeft Zuid-Limburg de mooiste wandelgebieden. Dat blijkt uit Wandelparadijs Nederland met impressies van 150 wandelingen door alle provincies; langs gevarieerd landschap, soms een natuurgebied, het stille platteland of door een opengesteld familielandgoed. Wandelen kan ook door de stad of heel even over de grens om een markt te bezoeken. Een deel van de wandelingen is al eens beschreven in Het Parool of in Natuurbehoud. Conclusie van het wandelboek: zeg nooit dat Nederland saai is. Jansen van Galen schrijft al 45 jaar over wandelen.

John Jansen van Galen: Wandelparadijs Nederland. Balans, 301 blz. € 22,50

Journalist Marlies Kieft schreef met Anders mooi een openhartig, stoer en kwetsbaar verhaal over haar dochter Pippa die zeventien jaar geleden werd geboren met het syndroom van Down. Zonder enige vorm van zelfbeklag, beschrijft zij alle obstakels die op hun weg komen zoals de reacties van vreemden die de verkeerde vragen stellen of over de ruzies die zij heeft met haar vriend. Hij mag niet zeggen: ´Ik ben verdrietig omdat ik vader ben van een gehandicapt kind.´ Zij voelt zich dan afgewezen als moeder, als vrouw, terwijl haar man vindt dat hij zijn emotie moet mogen tonen. Kieft daarentegen probeert zich elk moment van de dag groot te houden om het ‘fragiele bouwwerk’ – er worden nog twee kinderen geboren – in stand te kunnen houden. Totdat zij zich weer de uitspraak van de zwangerschapshaptonoom herinnert die haar na de geboorte van Pippa op het hart drukte ‘niet iedereen in haar kinderwagen te laten kijken’. Voor Kieft betekent dat nu: openstaan, maar ook voorzichtig zijn in wie zij toelaat bij datgene wat dierbaar en kwetsbaar is.

Marlies Kieft: Anders mooi. Leven met Pippa. Nijgh & Van Ditmar, 222 blz. € 19,99

De volgens het persbericht ‘autobiografische roman’ Kiwi light van Doré van Halder vertelt het verhaal van het zevenjarige meisje Laura dat met haar ouders, broertje en zusje – in eerste instantie voor een jaar – remigreert van Nieuw-Zeeland naar Nederland. Zij voelt zich hier ontheemd, trekt zich terug, houdt niet van mensen, ook niet van oma’s die haar liefdevol opvangen maar die zij meteen voor heks en feeks uitmaakt. Wellicht herkenbaar voor kinderen van remigranten maar los daarvan, ook voor wie op jonge leeftijd misbruikt is door een familielid: ‘En hoewel ik eigenlijk het allerliefste wilde dat het stopte wilde ik ook dat het doorging.’ Daar gaat de roman dus ook over. Kiwi light is in de ik-vorm geschreven maar die ‘ik’ is een meisje van zeven en dat lijkt de schrijfster nog al eens te vergeten. Bijvoorbeeld als Laura aan dek haar plas niet meer kan ophouden: ‘Het stroomde, spoot eruit alsof spontaan een paar zwangerschapsvliezen braken en mijn schoot zijn inhoud prijs gaf in een premature poging van het kind af te zijn alvorens het mij zou nekken: een plas vol protest.´ Dat is geen gedachte van een kind en die stijl komt het verhaal niet ten goede.

Doré van Halder: Kiwi light. Uitgeverij Kia Ora, 315 blz. € 19,95

Op vrijdag 23 maart is op NPO 2 een nieuwe aflevering te zien van Vaarwel Nederland bij Omroep Max. Deze aflevering vertelt aan de hand van persoonlijke verhalen en archiefbeelden de geschiedenis van emigranten die vlak na de oorlog naar Nieuw-Zeeland zijn vertrokken.
    • Margot Poll