Opinie

De universiteit is helemaal niet overspannen

Onderwijsblog Statisticus Manfred te Grotenhuis herkent zich helemaal niet in de klachten van universitair docenten in deze krant. Ik heb me geen minuut verveeld en ervaar geen werkdruk, schrijft hij.

ANP Jeroen Jumelet

Door Manfred te Grotenhuis

Er verschenen in deze krant de laatste tijd artikelen die problemen aan de Nederlandse universiteiten signaleren. Het begon met docent Eelco Runia: hij verliet de Faculteit der Letteren van de Universiteit Groningen en deed hier verslag van zijn beweegredenen. NRC organiseerde vervolgens een enquête en uit de reacties van ongeveer 500 docenten kwam bepaald geen rooskleurig beeld naar voren. ‘De universiteit is overspannen’ zo vatte redacteur Maarten Huygen de situatie kernachtig samen.

Er zijn hierbij echter kanttekeningen te plaatsen. Ten eerste zijn de persoonlijke observaties van een docent ‒zelfs als er binnen de Letterenfaculteit in Groningen ernstige problemen zouden zijn‒, geen goede graadmeter voor het algemene universitaire klimaat. Ten tweede komen de reacties van 500 docenten uit een populatie van meer dan 10.000 hoogleraren, universitair hoofddocenten en universitair docenten. Hoe weten we of deze groep een representatief beeld geeft? Mogelijkerwijs hebben docenten die iets behoorlijk dwars zit in grotere aantallen gereageerd dan de collega’s die het naar hun zin hebben. Ik wil daarmee beslist niet zeggen dat er niets aan de hand is op de Nederlandse universiteiten. Ik vraag me wel af of de universiteiten werkelijk zo ‘overspannen’ zijn als nu wordt gesuggereerd. Ik herken zelf namelijk weinig van het beeld dat in deze krant werd geschetst. Mijn bijdrage aan het debat is ook niet meer dan een persoonlijk verslag, maar het wijkt wel sterk af van de tot nu toe verschenen verhalen.

Uitverkocht Carré

Ik werk als universitair hoofddocent aan de Faculteit der Sociale Wetenschappen van de Radboud Universiteit. Ik heb vanaf het begin genoten van het onderwijs. Zoals een cabaretier graag een uitverkocht Carré wil, zo zie ik mijn collegezaal graag tot de nok gevuld. In de bijna 25 jaar dat ik nu lesgeef, is er in Nederland veel veranderd op het gebied van het onderwijs, maar de universiteit is veel onderwijsvernieuwing bespaard gebleven. Ik heb dat ook altijd een vreemd woord gevonden, waarom ‘vernieuwing’ en niet ‘verbetering’? Bij ons dus gelukkig geen ingestort Studiehuis of VMBO debacle. Van Japke-d. Bouma leerde ik recentelijk eindelijk wat een ‘scrum master’ is en hoe mensen ‘agile’ kunnen werken terwijl men ook nog eens staand vergadert.

Geheel los van ontwikkelingen in de samenleving staan we natuurlijk niet: zo neemt de computer een steeds grotere plek in en zijn toetsen en veel tekst niet langer op papier, maar in een digitale leeromgeving ondergebracht. Ik vind het verder geweldig dat ik niet meer hoef te schrijven op een krijtbord, maar dat ik gebruik kan maken van flitsende powerpoints en dat mijn colleges worden opgenomen. Ik zag verder de studenten in aantal toenemen en de reken- en leesvaardigheden afnemen. Eerlijk is eerlijk, dat vergde de nodige aanpassing, zonder er overigens vakinhoudelijk water bij de wijn hoefde te worden gedaan. Heeft dit alles geleid tot te hoge werkdruk, stress, of ziekte? Het antwoord is een krachtig nee! Ik zal u uitleggen waarom.

Ik ben voor 0,7 fte docent en voor 0,3 fte onderzoeker. Ik word daarom geacht om 4 cursussen te geven. Een cursus duurt bij ons 8 weken en omvat ongeveer 50 college-uren. Ik geef dus grofweg 200 uur college per jaar. Als mijn vrouw, werkzaam op een MBO, dit leest, dan schiet ze gegarandeerd in de lach. Ik weet ook waarom: zij werkt 0,6 fte, geeft 15 uur les per week en dat 40 weken lang. Natuurlijk komt er bij mijn baan iets meer kijken dan alleen die 200 college-uren. Zo zijn er wekelijkse opdrachten en tentamens die moeten worden nagekeken. Daarnaast moet de vakliteratuur bijgehouden worden, worden er dictaten en leerboeken geschreven en vragen vastgelopen scripties en proefschriften om de nodige aandacht.

Verder zijn er de opleidingscommissies, evaluatie-rondes en visitaties. In dat laatste schuilt zeker het gevaar van overbureaucratisering, maar tot nu toe is alles voor mij binnen aanvaardbare proporties gebleven. Ik heb geleerd om waakzaam te blijven en af en toe tegenwicht te bieden als het werkelijk uit de hand dreigt te lopen. Men vergeet daarbij weleens over hoeveel macht een docent beschikt: hij/zij bepaalt uiteindelijk hoe de lessen eruit komen te zien en hoe er getentamineerd wordt!

Soms nachtwerk

Dan het onderzoek; bij een 0,3 fte aanstelling is het de verwachting dat er minimaal één publicatie per jaar verschijnt in een wetenschappelijk tijdschrift dat werkt met peer-review en een aanvaardbare impact-factor heeft. Dat is soms aardig bikkelen en mondt weleens uit in nachtwerk, maar dat heb ik nooit als te stressvol ervaren. Onderzoeksvoorstellen schrijven hoort ook bij mijn beroep: ik heb er 5 geschreven, dus grofweg 1 per 4 jaar. Hiervan moet ik zeggen dat dit wel extra tijd heeft gekost, en ook hier ging er weleens een avondje verloren. Aan de andere kant hoeft niet elke cursus elk jaar compleet in de steigers te worden gezet; ik vermoed daarom dat tot nu toe de min behoorlijk tegen de plus is weggevallen in mijn loopbaan.

Ik heb me in deze 25 jaar nooit langer dan een minuut verveeld tijdens mijn werk, maar ik ervaar geen ontoelaatbare stress of werkdruk. Ik heb dagelijks contact met jonge mensen die kritisch zijn, maar ook leergierig en daar haal ik veel voldoening uit. Vanuit mijn eigen werkkamer, waarin ik binnen ruime grenzen kan doen wat ik wil, kijk ik uit op een spannende universiteit. Ik plak er daarom nog graag een flink aantal jaren aan vast, omdat dit de mooiste baan is die ik mij kan voorstellen!

Manfred te Grotenhuis is als universitair hoofddocent kwantitatieve analyse-technieken verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij schreef een aantal leerboeken op het gebied van de statistiek en publiceert regelmatig over statistische toepassingen. Hij ontving de universitaire onderwijsprijs voor de verbeteringen van het statistiekonderwijs. http://www.ru.nl/personen/grotenhuis-h-te

Op 10 april organiseert NRC een debat over ,,De overspannen universiteit”.