Recensie

De trends in de moslimmode

Islamitische mode in Teheran, Yogyakarta en Istanbul

Islamitische kledingstijlen verschillen wereldwijd. Wél of niet een sluier dragen had én heeft trouwens zijn repercussies, zo blijkt uit het boek van Elizabeth Bucar.

Iraanse vrouwen in de Vogeltuin van het Lavizan Junglepark in Teheran Foto EPA/ABEDIN TAHERKENAREH

Alle begin is moeilijk, zo ook de inleiding van Pious Fashion. How Muslim women dress, over modetrends onder moslima’s. Geduldig verzekert auteur Elizabeth Bucar de lezer ervan dat islamitische kleding divers is, zowel historisch als geografisch, en dat de levens van moslims eigenlijk niet zo heel veel verschillen van die van niet-moslims. Ze had haar publiek wat wereldser mogen inschatten.

Pious Fashion is het resultaat van Bucars onderzoek naar islamitische mode in drie grote steden: Teheran, Yogyakarta en Istanbul. Bucar beschrijft het straatbeeld, interviewt jonge moslima’s met een hoofddoek, leest lokale modebladen en duidt de sociale, culturele en politieke omstandigheden die het dragen van ‘moslimmode’ betekenis geeft.

We beginnen in Iran, dat een lange traditie heeft in het voorschrijven hoe vrouwen zich moeten kleden. In 1936 werd het hen verboden om de chador te dragen – een verhullend zwart gewaad dat door de Sjah als ouderwets en on-Europees werd beschouwd. Het resultaat was dat vrouwen die zich wilden sluieren thuis bleven of een andere kledingstijl aannamen die weliswaar minder traditioneel was, maar toch het hoofd en het grootste deel van het lichaam bedekte.

Sinds de Islamitische Revolutie van 1979 is het Iraanse vrouwen dan weer verplicht om ‘gepaste islamitische kleding’ inclusief de hoofddoek, de rusari, te dragen. Demonstreerden de vrouwen in chador tegen het opgelegde secularisme van de Sjah, de laatste tijd is er in Iran protest tegen de opgedrongen hoofddoek. Moraal van het verhaal: vrouwen laten zich – linksom of rechtsom – niet graag dicteren wat ze wel of niet mogen aantrekken.

In Indonesië is het is nog niet zo lang geleden dat de hoofddoek, de jilbab, werd beschouwd als provinciaals. Pas in de jaren tachtig nam de moslimlook een vlucht, niet in de laatste plaats als weerwoord op het seculiere en corrupte regime van Soeharto, dat uitingen van moslim-identiteit probeerde te beperken. Inmiddels is het dragen van de hoofddoek een teken van moderniteit en goede smaak en Bucar beschrijft zelfs het fenonomeen ‘occasional jilbab’: vrouwen die soms wel en soms geen hoofddoek dragen, en hun keuze laten afhangen van hun outfit van die dag.

Ook de Turkse overheid bemoeit zich graag met de kledingkeuzes van de vrouwelijke onderdanen. De hoofddoek (tesettür) paste niet bij het seculiere westerse Turkije van Atatürk en het dragen ervan werd in openbare gebouwen aan banden gelegd. Dit had als gevolg dat jonge Turkse vrouwen die zich wilden sluieren niet gingen studeren of naar een buitenlandse universiteit gingen. Hoewel dat verbod inmiddels is teruggedraaid, is het volgens Bucar nog steeds van het grootste belang dat vrouwen in publieke functies volgens de laatste trends gekleed gaan als ze een hoofddoek dragen, omdat ze anders de schijn van ‘achterlijkheid’ op zich laden. Deze negatieve associatie met conservatieve moslimkleding in Turkije omschrijft Bucar als de ‘internalisering van oriëntalistische vooroordelen’.

Hoewel de stijlen in Teheran, Yogyakarta en Istanbul verregaand van elkaar verschillen (de Iraanse vrouwen dragen hun kleding los om het lichaam, de Indonesische strak op de huid en de Turkse vallen op door hun lange overjas) is er ook een leuke overeenkomst. Overal dragen gesluierde vrouwen clips, mutsen of nepknotjes die, met de hoofddoek eroverheen, een enorme bos haar suggereren: de islamitische variant van de push-up bh.

Los van wat open deuren in de inleiding en de jammerlijke focus op de bovenklasse, zowel in de interviews als in de foto’s van de street style, is er ook veel interessants aan Pious Fashion. Bucars ervaringen in de verschillende islamitische steden zijn levendig – en dat die steden zich alle drie niet in de Arabische wereld bevinden, is erg leuk. En voor wie dacht dat moslima’s hun kledingstijl laten afhangen van wat de plaatselijke imam zegt, is het een zeer educatief boek.