Commissie wil ‘Turkije-deal’ verlengen: miljarden zijn nodig

Europa-Turkije

Niet alle EU-gelden worden even goed besteed door Turkije. Toch wil Brussel weer 3 miljard overmaken.

De Turkse president Erdogan in Ankara. Foto Kayhan Ozer/Reuters

Op dezelfde dag dat de Europese Rekenkamer concludeerde dat miljarden euro’s toetredingssteun aan Turkije amper effect sorteren, stelde eurocommissaris Avramopoulos (Migratie) woensdag voor weer 3 miljard euro uit te trekken voor vluchtelingenopvang in Turkije. De Europese Commissie is bereid 1 miljard euro uit de EU-begroting beschikbaar te stellen. De overige 2 miljard moeten de lidstaten bijleggen. Net zoals toen in 2016 de Turkije-deal werd gesloten.

Om de toestroom van migranten naar de Griekse eilanden te stoppen, sprak de EU in 2016 af dat Turkije alle migranten zou gaan terugnemen die de oversteek naar Griekenland hadden gemaakt. In ruil daarvoor zou de EU Syrische vluchtelingen uit Turkije invliegen. Gerald Knaus, directeur van denktank ESI en bedenker van die deal, is kritisch over de uitvoering van het akkoord. Zo vindt hij dat EU-landen veel te weinig Syriërs invliegen, waardoor Turkije, dat 3 miljoen Syrische vluchtelingen herbergt, amper wordt ontlast.

Maar volgens Knaus is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de toetredingssteun – die tussen 2007 en 2021 ruim 9 miljard euro bedraagt – en het geld voor de vluchtelingen. De eerste 3 miljard aan EU-geld voor hun opvang is volgens hem goed besteed. Knaus: „Je ziet dat de EU en Turkije een gemeenschappelijk belang hebben, waardoor het hulpprogramma een succes is geworden. De EU pleit voor opvang in de regio en wil daar ook voor betalen. Turkije is tot op zekere hoogte bereid miljoenen Syriërs op te vangen, maar eist daar financiële ondersteuning voor”.

Lees ook dit interview met de bedenker van de EU-Turkije-deal Gerald Knaus: ‘Pas op, vluchtelingencrisis laait dit voorjaar weer op’

Het geld wordt vooral besteed via VN-projecten. Zo bestaat er een programma waarbij meer dan 1 miljoen Syrische vluchtelingen maandelijks 100 Turkse lira (omgerekend circa 20 euro) inkomensondersteuning ontvangen om voedsel en kleding te kopen. Ook worden met het geld scholingsprojecten voor Syrische kinderen gefinancierd.

Projecten overgenomen

Het EU-toetredingsgeld wordt heel anders besteed. Het is bedoeld voor het verbeteren van rechtsstatelijkheid (fundamentele rechten, binnenlandse zaken en justitie), bestuur (steun voor maatschappelijk middenveld, hervorming van het overheidsapparaat) en menselijk potentieel (onderwijs, werkgelegenheid). Dit geld loopt via de Turkse overheid, die zelf projecten mag uitkiezen, en verantwoordelijk is voor de uitvoering en controle.

Uit het rekenkamerrapport bleek echter „dat enkele fundamentele hervormingen in de sectoren rechtsstatelijkheid en bestuur, die nodig waren voor de toetreding van Turkije, in de praktijk niet voldoende waren aangepakt, met name vanwege het gebrek aan politieke wil bij de Turkse autoriteiten”.

De Europese Commissie heeft sinds 2014 zelf herhaaldelijk vastgesteld dat de resultaten ontoereikend waren. Toch is er lange tijd geen actie ondernomen.

Inmiddels heeft de Commissie besloten om het beheer van 18 miljoen euro, bedoeld voor projecten ter ondersteuning van het maatschappelijk middenveld, over te nemen van de Turkse overheid.

    • Toon Beemsterboer
    • Wilmer Heck