Zeven EU-landen deden een terugroepactie, 21 deden niets

Dieselschandaal Vertwijfeling in het Europees Parlement over het achterblijven van actie na het dieselschandaal 21 EU-landen deden nog niets.

Greenpeace activisten protesteren in Stuttgart tegen de gezondheidsrisico's van dieseluitstoot. Foto Sebastian Gollnow/Germany OUT

Waar blijven de boetes? Waar blijven de terugroepacties? De milieuexperts van het Europees Parlement hadden woensdag geen goed woord over voor hoe de Europese Unie tot nu toe reageert op het dieselschandaal. „Het gebrek aan actie in lidstaten is niet om aan te zien”, zei Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy (D66)

Een jaar geleden leverde een speciale onderzoekscommissie van het Europees Parlement een uitgebreid onderzoeksrapport af naar de fraude. Woensdag werd met Eurocommissaris Elzbieta Bienkowska (Industrie) de magere tussenstand opgenomen. Terwijl in de Verenigde Staten al forse boetes zijn uitgedeeld, zoals die van 2,6 miljard euro voor Volkswagen vorig jaar, moet in Europa de eerste nog vallen. Ook rijden er nog steeds miljoenen sjoemeldiesels rond in de EU.

„Zeven EU-landen hebben een verplichte terugroepactie gedaan”, zegt Gerbrandy, die rapporteur was van de speciale onderzoekscommissie. „Dat betekent dus dat 21 landen nog niks doen. Dat is bizar.”

Bienkowska beaamde „absoluut niet blij” te zijn met het uitblijven van terugroepacties. „We moeten de druk vergroten.” Tegelijk zei de Eurocommissaris dat zijzelf formeel weinig middelen heeft, omdat in dit dossier veel competenties bij de EU-lidstaten liggen. Zij mogen auto’s terugroepen en straffen uitdelen, maar maken in de praktijk niet of nauwelijks van die mogelijkheid gebruik. De Commissie heeft lidstaten gevraagd om het uitblijven van maatregelen te verantwoorden. Bienkowska vertelde woensdag dat zij de antwoorden momenteel nog aan het analyseren is.

Volgens Gerbrandy toont het getreuzel aan dat de mix van nationaal en Europees beleid op dit terrein niet werkt. „Het terughalen van auto’s is inderdaad een nationale competentie. Maar dat betekent in de praktijk dat Duitsland auto’s terugroept in Duitsland zelf, terwijl het om modellen gaat die zijn goedgekeurd voor de héle Europese interne markt”, zegt hij. „Dat wringt.”

Meer gesjoemel

Het gesjoemel met milieumetingen kwam eind 2015 al aan het licht. Toen bleek dat veel dieselauto’s van Volkswagen in het lab een stuk schoner waren dan op de weg. De Duitse fabrikant omzeilde de officiële uitstoottests door in het lab de schoonmaaksystemen voor uitlaatgas in te schakelen. Op de weg staan ze uit.

Lees ook: Is er met mijn Volkswagen gesjoemeld? En nog zeven vragen over de dieselfraude.

Afgelopen jaar zijn er alleen maar verontrustende feiten bijgekomen. Niet alleen Volkswagen blijkt te hebben gefraudeerd, ook Fiat deed het. Diesels van Fiat worden een stuk viezer zodra de testrit in het lab voorbij is. Vorige maand werd bekend dat Amerikaanse onderzoekers dezelfde truc hebben ontdekt in auto’s van Daimler.

Andere fabrikanten hebben hun dieselauto’s zo ontworpen dat ze viezer worden zodra het buiten afkoelt – in het lab is het warm –, of zodra ze met een warme motor starten terwijl de test een koude start voorschrijft. De reden voor al deze trucs is simpel: besparing. Adequate schoonmaaksystemen installeren en aan het werk houden kost immers geld.

De Europese Commissie heeft nog tot oktober om te reageren op het onderzoeksrapport. Maar het ontbreken van actie verontrust de Europarlementariërs in toenemende mate. Bas Eickhout (GroenLinks) begrijpt dat Brussel maar beperkte bevoegdheden heeft, maar vindt het EU-bestuur desalniettemin veel te passief. „In antwoorden zegt de Commissie dat het aan de lidstaten is om het verbod op sjoemelsoftware na te leven. Maar het is aan de Commissie om ervoor te zorgen dat landen de Europese wet naleven.”

Als dat niet gebeurt, kunnen er ‘inbreukprocedures’ volgen. Italië ligt al onder de loep, omdat de Commissie het land te laks vindt tegen Fiat. Maar volgens Eickhout kan én mag de Commissie veel meer doen. Volgens Bienkowska was het met Duitsland de laatste tijd moeilijk praten, omdat het land net een langdurige periode van coalitievorming achter de rug heeft. En ze benadrukte dat de Commissie niet stil zit. Zo is er nieuwe wetgeving in de maak die het gemakkelijker moet maken voor consumenten om bij zulke schandalen gezamenlijk schadeclaims in te dienen. „Er is een wil om verdere stappen te nemen.”