Waarom de Filippijnen zich terugtrekken uit het Strafhof

Filippijnen uit Strafhof

Volgens president Duterte doet het ICC „ongegronde, ongekende, buitensporige” aanvallen op hem en de Filippijnen.

Foto Rolex Dela Pena/EPA

Eerder daagde de Filippijnse president Rodrigo Duterte het Internationaal Strafhof (ICC) uit om toch vooral een zaak tegen hem te beginnen. Nu het zover is , piept hij toch anders: woensdag werd bekend dat hij zijn land per direct terugtrekt uit het Verdrag van Rome, dat ten grondslag ligt aan het ICC.

In februari maakte het Strafhof in Den Haag bekend dat het een vooronderzoek begint naar Dutertes ‘oorlog tegen drugs’, waarbij al duizenden doden zijn gevallen. Het Hof bekijkt of misdaden tegen de menselijkheid zijn begaan en of het verdachten zou kunnen vervolgen.

Dutertes eerste reactie op dat onderzoek was nog dat hij best wilde „verrotten in een cel” om de Filipino’s van hun drugsproblematiek af te helpen. Nu schrijft hij in een verklaring dat het Strafhof „ongegronde, ongekende en buitensporige” aanvallen doet op hem en de Filippijnen.

  1. Kan Duterte de Filippijnen wel zomaar terugtrekken?

    Ja, lidstaten kunnen uit het Verdrag van Rome stappen, al gaat zo’n uittreding volgens de regels pas een jaar na de bekendmaking in. Duterte wil geen jaar wachten en beweert dat het per direct kan. Hij gebruikt een procedureel argument. De Filippijnen hebben het statuut in 2011 misschien geratificeerd, alleen is dat nooit officieel openbaar gemaakt in het staatsblad, zoals wel vereist is bij wetten.

    Verder heeft het ICC niets te zoeken in zijn land, vindt Duterte, omdat het juridische systeem er werkt en onafhankelijk is. Het Strafhof hoort, als court of last resort, pas in actie te komen als een land niet zelf tot vervolging kan overgaan. En dat kunnen de Filippijnen volgens hem prima.

  2. Doet Duterte wel iets tegen de buitengerechtelijke executies?

    Integendeel. En door zich uit het Strafhof terug te trekken „geeft hij eigenlijk toe dat hij schuldig is”, zei één van de Filippijnse senatoren die kritisch is over Dutertes war on drugs tegen persbureau Reuters.

    Zelf ontkent Duterte in zijn verklaring glashard dat sprake is van buitengerechtelijke executies. Het doden van verdachten van drugshandel kan volgens hem geen moord worden genoemd, „want er ligt geen bedoeling om te doden achter, eerder een instinct tot zelfbehoud”. Volgens Duterte schiet de politie uit zelfverdediging op verdachten die zich tegen hun arrestatie verzetten.

    Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) verklaarde dat de politie vaak bewijs verzint om het doden te rechtvaardigen. Zo leggen politieagenten pistolen naast neergeschoten slachtoffers neer, zodat het lijkt alsof zij uit zelfverdediging moesten handelen. Volgens HRW zijn sinds Duterte aantrad in juni 2016 al ruim 12.000 doden gevallen.

  3. Wat betekent deze stap voor het onderzoek van het Hof?

    Landen die zich hebben teruggetrokken uit het Strafhof zijn volgens de regels toch verplicht mee te werken aan onderzoeken die al liepen in de tijd dat ze nog lid waren. Het gaat immers ook om feiten die zijn gepleegd in de tijd dat de Filippijnen verdragspartij waren.

    In praktijk betekent Dutertes aankondiging waarschijnlijk dat de Filippijnen amper meewerken aan het onderzoek. Met zijn woordvoerders ziet hij in het onderzoek van het Strafhof en de kritiek van de Verenigde Naties een complot van Dutertes vijanden. Het Strafhof „wordt duidelijk als politiek instrument tegen de Filippijnen gebruikt”, schrijft Duterte.

  4. Wat betekent dit voor de reputatie van het Strafhof?

    Het is vervelend nieuws. Vorig jaar oktober stapte Burundi als eerste lidstaat uit het Strafhof nadat aanklager Bensouda onderzoek had aangekondigd in dat land. Eerder blokkeerden rechters in Zuid-Afrika het uittredingsbesluit van toenmalig president Zuma. En het besluit van Gambia om op te stappen, maakte dat land vorig jaar ongedaan na de verdrijving van dictator Jammeh.

    Het onderzoek naar de misdaden in de Filippijnen is nog eens extra belangrijk voor het Hof, omdat het vaak kritiek krijgt te veel op Afrikaanse landen gericht te zijn. Dit is de eerste zaak van het Strafhof in een land in Zuidoost-Azië, dus het is van betekenis of het Hof hier slaagt.

    • Annemarie Kas