Verlamd, briljant en wereldberoemd

Natuurkundige en tv-ster

Symbool van kracht en slimheid Stephen Hawking overleed op de geboortedag van Albert Einstein en op de internationale Pi-dag: 3-14.

Stephen Hawking ervaart gewichtloosheid tijdens een vlucht over de Atlantische Oceaan. Foto Zero Gravity Corp/AFP

Stephen Hawking is de beroemdste wetenschapper na Albert Einstein geworden omdat hij uitblonk op veel gebieden en gevoel voor publiciteit had. Einstein dankte zijn roem aan zijn omkering van de klassieke natuurkunde die een totaal nieuw beeld van ruimte en tijd betekende, aan zijn openheid voor vragen van de pers én zijn warrige haarbos. Hawking werd beroemd omdat hij baanbrekende inzichten ontwikkelde op het gebied van zwarte gaten (een van de vreemdste terreinen van de moderne natuurkunde), omdat hij zich niets leek aan te trekken van zijn afschuwelijke aftakeling door ALS én omdat hij altijd bereid was op te treden in documentaires, sciencefictionseries, sitcoms en zelfs tekenfilms.

Zwarte gaten

Uit de algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein (1916) kon al worden afgeleid dat zwarte gaten konden bestaan: enorm geconcentreerde massa’s die de ruimte en tijd in hun omgeving op extreme wijze vervormen. Maar pas in de jaren zestig kwam het onderzoek ernaar in een stroomversnelling en werd de aansprekende naam ‘zwart gat’ bedacht (door de Amerikaan John Wheeler). De jonge Hawking speelde een centrale rol in dit onderzoek, hetgeen in 1974 uitmondde in zijn grootste ontdekking: dat een zwart gat ondanks alles toch straling uitzendt en daardoor ooit en uitermate traag zal ‘opdampen’. Hij combineerde daarbij quantummechanica en relativiteitstheorie, die normaliter nogal moeilijk te combineren zijn.

Ziekte en humor

De spreekwoordelijke luiheid van de jonge Hawking sloeg op slag om toen hij als 21-jarige student te horen kreeg dat hij de verlammende zenuwziekte ALS had. Terwijl zijn lichaam hem steeds meer in de steek liet (maar dankzij zijn bijzondere variant van ALS bleef Hawking uiteindelijk erg lang leven), verzette zijn ijzersterke geest bergen geniaal werk. Het beeld van de scheefhangende geniale geleerde met een robotstem in zijn elektrische rolstoel is daardoor een even bekend beeld van wetenschap geworden als dat van de lachende Einstein met zijn haar in de wind. Met deze onverzettelijke geest en wilskracht werd Hawking een symbool van de gehandicapte die zich nergens wat van aantrok. Zijn monotoon vertelde grappen zijn befaamd. Zoals: ‘Twee antennes gaan trouwen, de plechtigheid was suf, maar de ontvangst was geweldig’. In 2014 deed hij nog mee een Ice bucket challenge tegen ALS.

Publiciteit

Na publicatie van zijn helemaal niet zo simpele maar wel razend goed verkochte kosmologieboek ‘Brief History of Time’ in 1988 verscheen Hawking steeds vaker in de publiciteit, met eigen tv-documentaires en als zichzelf in populaire televisieseries. Met als (nerdige) hoogtepunten: Star Trek Next Generation (1993), in een ontmoeting met Newton en Einstein, en de animatieserie The Simpsons , in 1999, waarin hij Lisa Simpson redt en deze beroemde geworden zin uitspreekt: ‘If you’re looking for trouble, you’ve found it’.