Politiecamera’s speuren naar appers: mag dat?

De politie voert een proef uit met een camerasysteem dat volautomatisch appende bestuurders opspoort en bekeurt. Het moet de pakkans aanzienlijk vergroten.

Foto iStock

Wie denkt ongezien achter het stuur een appje te versturen, kan in de toekomst misschien alsnog een bekeuring op de deurmat verwachten. De politie is van plan speciale camera’s te plaatsen die het verkeer scannen op bestuurders die hun mobieltje gebruiken, berichtte de NOS dinsdag. Het systeem moet de pakkans aanzienlijk vergroten. Maar vallen de camera’s wel binnen de wet?

Die vraag is voorlopig nog grotendeels theoretisch. Op dit moment zit het camerasysteem nog in de testfase, laat de politie weten. “We bekijken met één proefcamera of de lens scherp genoeg is en of de software goed werkt. Dat lijkt vooralsnog het geval”, laat een woordvoerder weten. Bekeuringen worden nog niet uitgedeeld. In de loop van het jaar moeten de camera’s daadwerkelijk in dienst komen. Hoeveel het er worden en waar ze zullen staan, weet de politie nog niet.

Uiteindelijk is het de bedoeling dat de camera’s de politie in staat stellen om rijdende appers volautomatisch te bekeuren. Een telelens filmt door de voorruit, waarna zelflerende software bepaalt of de bestuurder netjes de aandacht bij het verkeer heeft. Nu kunnen (en mogen) agenten alleen een bekeuring uitdelen als ze iemand betrappen en aan de kant zetten.

‘Hard roepen volstaat niet’

De politie moet met verschillende zaken rekening houden. “De maatregel moet proportioneel zijn”, zegt privacyadvocaat Quinten Roest van advocatenkantoor Brinkhof. De vraag is of er geen ander, minder indringend middel denkbaar is waarmee de politie appen in de auto kan aanpakken. “Als de politie vindt van niet, dan zal ze dat moeten aantonen”, aldus Roest. “Hard roepen volstaat niet.”

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vertelt een soortgelijk verhaal. De politie moet zich houden aan de Wet politiegegevens (WPG). Die geeft agenten in principe meer ruimte om in het openbaar te filmen dan privépersonen en bedrijven. Maar het maken en opslaan van foto’s van automobilisten moet wel “noodzakelijk zijn voor het beoogde doel”, laat de AP weten. Al helemaal omdat aan de hand van de foto’s bijvoorbeeld de etniciteit van een bestuurder kan worden vastgesteld - een punt waar de WPG extra kritisch op is.

Minder ingrijpende maatregelen schieten nu juist tekort, zegt de politie. “Afleiding in het verkeer zorgt voor veel ongevallen. Zoals we nu handhaven, met agenten, kunnen we dat niet op grote schaal doen”, zegt een woordvoerder. “Op zoek naar oplossingen kom je dan bij technologie en kunstmatige intelligentie. Die zaken hebben we nu gecombineerd, met onze camera en software.”

Belangrijk is ook dat de camera’s álle bestuurders filmen. Dat hoeft niet direct een probleem te zijn, zegt privacyadvocaat Roest. “Op andere gebieden vindt nu ook al dit soort grootschalige gegevensverzameling plaats. Denk aan nummerbordherkenning bij trajectcontroles of de scanauto’s van parkeerbeheer.” Maar omdat de politiecamera’s de bestuurders zelf op de foto zetten en geen kentekens, gaat het nieuwe systeem volgens Roest een stap verder. “Hier is nog meer zorgvuldigheid mee geboden.”

Die zorgvuldigheid neemt de politie naar eigen zeggen in acht. Een agent die in een busje naast de camera zit krijgt op zijn beeldscherm foto’s van passerende auto’s te zien, maar alleen in gevallen waar de software vermoedt dat er iets mis is. “Beelden van weggebruikers die niets hebben misdaan, worden direct verwijderd”, aldus een woordvoerder.

‘Doel gegevensverzameling staat centraal’

Daarnaast is het ook zo dat de beelden van appende bestuurders niet zonder meer mogen worden opgevraagd door andere diensten - de recherche die een moordonderzoek doet, of de Belastingdienst die wil weten in wat voor auto iemand rijdt. “Als het gaat om de verzameling van persoonsgegevens, staat het doel centraal”, zegt Roest. “Dat moet heel specifiek zijn. Je mag niet met die dataverzameling iets anders gaan doen.” Volgens de WPG mogen de beelden alleen gedeeld worden als er sprake is van een “zwaarwegend algemeen belang”.

De AP overlegt geregeld met de politie over verwerking van persoonsgegevens. Ook het nieuwe camerasysteem zal daarbij op tafel komen, verwacht de privacywaakhond. Uiteindelijk is het een belangenafweging, zegt een woordvoerder van de AP. “We moeten kijken of het passend en noodzakelijk is. We zullen dit goed in de gaten houden.”

    • Vincent Sondermeijer