‘Openbaar Ministerie laat piloten bungelen’

Zaak-Julio Poch De drie piloten van wie de Argentijnse rechtbank wil weten of ze meineed hebben gepleegd, voelen zich niet gesteund in Nederland.

Oud-piloot Julio Poch tijdens een persconferentie op Schiphol. Foto ANP / Remko de Waal

„Jippie de pippie. De zaak is eindelijk achter de rug.” Dat riep Transavia-piloot Edwin Reijnoudt Brouwer naar eigen zeggen vier maanden geleden toen hij hoorde dat een Argentijnse rechtbank zijn oud-collega Julio Poch had vrijgesproken van het uitvoeren van ‘dodenvluchten’ voor de Argentijnse junta (1976-1983).

Veertien jaar nadat een aantal piloten bij een etentje op Bali de indruk had gekregen dat Poch vertelde massamoordenaar te zijn geweest – wat zij een paar jaar later rapporteerden bij de politie – oordeelden Argentijnse rechters unaniem dat er geen enkel bewijs is voor deze verdenking. Klaar, afgelopen, meende Brouwer.

Het gesodemieter lijkt nu pas echt te beginnen

Transavia-piloot Edwin Reijnoudt Brouwer

De opluchting over het einde van de slepende zaak, die hem als getuige psychische problemen bezorgde, is er niet meer. „Het gesodemieter lijkt nu pas echt te beginnen”, zegt Reijnoudt Brouwer. Dit weekeinde werd bekend dat de Argentijnse rechtbank wil dat een ander Argentijns tribunaal bekijkt of hij en de piloten Tim Weert en Jeroen Engelkes zich schuldig hebben gemaakt aan meineed.

Drie Argentijnse rechters zeggen eenstemmig de indruk te hebben dat de verklaringen die deze drie piloten bij herhaling hebben afgelegd over de vermeende bekentenis van Poch ‘valse getuigenissen’ zijn. „Ik ben door dit nieuws totaal verbijsterd”, zegt Reijnoudt Brouwer.

Bewijsmateriaal

Niemand weet voorlopig hoe het verder gaat in deze affaire. In Argentinië staan twee nieuwe strafzaken in de steigers. Het Openbaar Ministerie (OM) daar heeft aangekondigd in principe in hoger beroep te gaan tegen de vrijspraak van Poch. De aanklager denkt dat de verdachte wel schuldig is en baseert die mening op het enige bewijsmateriaal: de drie belastende verklaringen van Nederlandse piloten. Tegelijkertijd wacht de drie piloten mogelijk vervolging wegens het afleggen van valse getuigenissen.

Het Nederlandse OM hult zich al sinds de vrijspraak van Poch in stilzwijgen. We hebben er niets mee te maken, want het gaat om een Argentijnse zaak, luidt het standpunt. Die houding leidt tot veel ongenoegen bij Poch en de drie piloten. Poch wil excuses en schadevergoeding van Nederland omdat hij acht jaar lang onschuldig vastzat. „Het lijkt wel of Nederland zich geen raad weet met deze zaak”, zegt zijn advocaat, Geert-Jan Knoops.

Ook de drie piloten hebben veel vragen over het Nederlandse justitiële handelen. Op verzoek van het OM hebben zij in 2008 bij de nationale recherche en in aanwezigheid van een Argentijnse onderzoeksrechter verklaringen afgelegd over het etentje op Bali. Het OM heeft Argentinië ook „informatie verstrekt over reisbewegingen van Poch waardoor hij in september 2009 in Spanje kon worden aangehouden”, aldus het OM.

De rechters vegen hun eigen straatje schoon

Advocaat Liesbeth Zegveld

Maar nu de drie piloten met een strafzaak worden bedreigd, laat het OM niets meer van zich horen. De officier van justitie die het onderzoek in Nederland leidde, Ward Ferdinandusse, wil ook geen vragen beantwoorden. „Het OM laat de getuigen bungelen”, zegt advocaat Liesbeth Zegveld die de drie piloten bijstaat. Reijnoudt Brouwer hoopt dat mogelijk via „stille diplomatie” wordt geprobeerd een oplossing te bereiken.

Zegveld is vooral kwaad op de Argentijnse rechters. Zij hebben Poch acht jaar lang in voorarrest laten zitten. De laatste belastende verklaringen van de drie Nederlandse piloten dateren van 2014. Toch spraken de rechters hem pas drie jaar later vrij. En nu zeggen ze dat de getuigenissen van de piloten vals waren. „Belachelijk”, meent Zegveld. „De rechters vegen hun eigen straatje schoon.”

Doorgeefluik

Advocaat Knoops meent dat uit eerste lezing van de 429 pagina’s die het gemotiveerde vonnis telt, in ieder geval kan worden afgeleid dat de Nederlandse staat aansprakelijk is voor hetgeen zijn cliënt is overkomen. „Nederland draagt verantwoordelijkheid voor de strafvervolging en diende niet enkel als doorgeefluik voor informatie aan Argentinië. Het OM kan de grove onzorgvuldigheden die de Argentijnse rechtbank vaststelt in de verklaringen van de drie piloten niet simpelweg afschuiven op Argentinië door te stellen dat deze verklaringen daar maar uitgezocht moesten worden.”

Het is onduidelijk of het Nederlandse OM meewerkt aan eventuele vervolging van de piloten. De mannen riskeren in Argentinië één tot tien jaar cel. Uitleveren van de getuigen kan niet omdat het uitleveringsverdrag tussen beide landen dit niet toestaat voor eigen onderdanen. De piloten lopen wel het risico dat Argentinië een ander land om uitlevering vraagt van de Nederlanders die daar – al dan niet als piloot – naartoe reizen. Reijnoudt Brouwer denkt dat dit laatste nog niet zo’n vaart zal lopen. „Ik vlieg nog steeds rustig rond.”

    • Marcel Haenen