Op deze expositie moet je het zelf uitzoeken

Tentoonstelling Vier jonge modeontwerpers maakten voor het Zeeuws Museum moderne vertalingen van oude voorwerpen.

Eén van de zalen met ontwerpen van Das Leben am Haverkamp. Foto Pim Top

Je moet als bezoeker van deze tentoonstelling wel ergens doorheen. Je kijkt naar een voorwerp, zeg een kunstgebit met goudkleurige tanden op een standaardje van goudkleurig draad. Er staat niet bij wat het is, maar als je de knop op de sokkel waarop het kunstwerk staat indrukt, hoor je de beschrijving: „Geen idee wat het is… maar ik vind het wel mooi… ’t fijne draadwerk.” Nu ben je dus nog niets wijzer.

Voor meer informatie moet je naar het kleine depot dat grenst aan de twee zaaltjes van de tentoonstelling en daar zoeken naar een voorwerp waaraan een kaartje hangt met hetzelfde nummer dat het gebitje heeft op de tentoonstelling. Het blijkt iets te zijn van ongeveer een halve meter hoog, dat van metaal is gemaakt, en dat – in mijn ogen tenminste – nog het meest lijkt op een parapluhouder. Uit de kaartjes die eraan hangen, blijkt dat in de zaal nog een object is dat ermee te maken heeft: een gele perspex blok met een goudkleurig raamwerk erop. Beschrijving: „Ja ik zie iets met een soort… Ik vind het eerder een wat eh modern object (-)…Je zou er stokbroden in kunnen zetten enne eh… of van die grote slagersmessen… (-) Verder kan ik er niet zoveel van maken.”

Zeeuws Museum X Das Leben am Haverkamp is de naam van de tentoonstelling in het Zeeuws Museum in Middelburg waar deze raadselachtige voorwerpen te zien zijn. Das Leben am Haverkamp is de naam waaronder vier aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag opgeleide jonge modeontwerpers opereren: Dewi Bekker (1990), Anouk van Klaveren (1991), Christa van der Meer (1988) en Gino Anthonisse (1988). Haverkamp is de straat in Den Haag waar het atelier van het samenwerkingsverband zich eerst bevond – collectief is niet het juiste woord omdat ze nooit samen aan een ontwerp werken. Op de tentoonstelling in Middelburg zijn de voorwerpen ook steeds te herleiden tot een van de vier; iedere ontwerper heeft een eigen kleur.

Spelen met verwachtingen

De ontwerpers hebben tijdens hun carrière kleding gemaakt die gedragen kan worden, en die was zeker niet oninteressant, maar de twee groepsshows die ze vorig jaar gaven tijdens de Amsterdam Fashion Week waren vooral betoverend door de performances: metershoge opblaasbare ‘braderiepoppen’ die uit witte dozen opsprongen, mollige mannen in kleine broekjes van goudfolie die om gemaskerde modellen heen cirkelden, modellen van alle leeftijden en vormen die gekleed in eenvoudig wit ondergoed tweedimensionale plastic kledingstukken voor zich hielden. In 2017 wonnen ze ook de Dutch Design Award voor mode.

Net zoals ze speelden met de traditie en de verwachtingen van een modeshow, zo doen ze dat in Middelburg met een tentoonstelling. In plaats van een kunstwerk of voorwerp met naambordje aangeboden te krijgen, word je als bezoeker geacht zelf op zoek te gaan, en je eigen interpretatie af te zetten tegen die van anderen, die ook niet precies wisten wat ze nou zagen.

Foto’s Pim Top

Op verzoek van de ontwerpers maakte het museum een selectie van huisraad, streekdracht en sieraden uit de 30.000 items uit het depot. Uit die 180 koos Das Leben am Haverkamp er 40, op basis van de nummers die de stukken hadden. De voorwerpen en kledingstukken zelf, of de beschrijvingen daarvan, kregen ze niet te zien. Die 40 voorwerpen werden door medewerkers van het museum in een ruimte gelegd, waar museumbezoekers werd gevraagd te vertellen wat ze zagen, zonder te vertellen wat het precies was. Op grond van die omschrijvingen vielen zes voorwerpen af. Met 60 van die beschrijvingen ging Das Leben am Haverkamp aan de slag. Soms hebben meerdere ontwerpers een vertaling van hetzelfde museumstuk gemaakt, maar nooit hebben ze dezelfde beschrijving gebruikt.

Eigen fantasie stimuleren

Het experiment heeft mooie en bijzondere vertalingen opgeleverd, zoals het eerder genoemde kunstgebit en de twee dingen die werden gemaakt naar aanleiding van wat eruit ziet als een antieke Chinese vaas, die de door een persoon wordt omschreven als „een wat wonderlijk voorwerp met heel veel details” (een gele totempaal) en door een ander als „een chinoiserie-product dat eh..in zijn bizarheid elk ander object op de kermis voorbij straalt” (een knielende Chinese baby van porselein die bezet is met dezelfde goudkleurige bolletjes die het ook lijkt te hebben uitgepoept). Na een paar keer heen en weer lopen tussen de zaaltjes en het depot krijg je de smaak te pakken; voor je het weet ben je anderhalf uur bezig.

Foto Pim Top

Jammer is wel is dat de nummers van de door Das Leben am Haverkamp gemaakte objecten, vermoedelijk om esthetische redenen, alleen op een plattegrondje te vinden zijn. Ook wordt nergens verteld wat de originelen nou eigenlijk wel zijn, en uit welke tijd ze komen. Dat is ongetwijfeld om de eigen fantasie te blijven stimuleren, maar daardoor mis je ook wel het een en ander. Bijvoorbeeld – spoileralert – dat het prachtige, tere papieren kinderjasje in het depot (vertalingen: een paar met kralen afgezette slippers, en babysokjes met heel grote pailletten erop) tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen textiel schaars was, werd gemaakt door een vrouw die naailes kreeg van nonnen.

En dat voorwerp van fijn metalen draadwerk, waarvan werd gedacht dat je er stokbroden dan wel messen in kon zetten? Het blijkt een luierdroger uit de negentiende of het begin van de twintigste eeuw, waar nog een aardewerken ‘testje’ bijhoort waar de kolen in werden gedaan.

Tip voor wie meer wil weten over de originelen: de suppoosten kunnen en mogen helpen.

Zeeuws Museum X Das Leben am Haverkamp. T/m 5 mei 2019 in het Zeeuws Museum, Middelburg. Zie: Zeeuwsmuseum.nl

    • Milou van Rossum