Europees Parlement eist Europol-onderzoek naar moord Slowaakse journalist

Europarlementariërs maken zich grote zorgen over de ontwikkelingen in Slowakije. Naast de moord op een Slowaakse journalist moet ook fraude met EU-geld er worden onderzocht.

Het Europese Parlement in Straatsburg. De parlementariërs hebben bordjes waarop #allforjan staat, verwijzend naar de vermoorde onderzoeksjournalist Jan Kuciak. Foto Patrick Seeger/EPA

Europol moet in EU-lidstaat Slowakije de moord op de Slowaakse onderzoeksjournalist Jan Kuciak gaan onderzoeken. Dat is een van de aanbevelingen in een Slowakije-rapport dat woensdag in het Europees parlement wordt gepresenteerd.

Het rapport, opgemaakt door zes Europarlementariërs die vorige week onderzoek deden naar banden tussen politici en maffia in Slowakije, is alarmerend van toon. „In het land bestaat naast al het goeds ook een corrupt parallel universum”, zegt D66-Europarlementariër Sophie in ’t Veld, lid van de onderzoeksdelegatie. Zij constateert dat het systeem van EU-subsidies in Slowakije door „sommigen binnen de overheidsinstanties wordt gezien als een zelfbedieningswinkel”.

Over dit misbruik van EU-geld schreef journalist Kuciak. Eind vorige maand werden hij en zijn verloofde Martina Kusnirova vermoord in hun huis even buiten de Slowaakse hoofdstad Bratislava. De uitvoering - een kogel door Kuciaks borst, de andere door het hoofd van Kusnirova, elk dadersspoor ontbreekt – duidt op het werk van professionele huurmoordenaars.

Lees ook: Slowaakse journalisten: wij zijn schietschijven geworden

Verdeeld en getraumatiseerd land

Het rapport van het Europees Parlement doet gedetailleerd verslag van de gesprekken die de delegatie voerde met betrokkenen in Slowakije – van maatschappelijke organisaties en journalisten tot en met politici en magistraten.

„We troffen een verdeeld en getraumatiseerd land aan”, zegt In ’t Veld. „Veel Slowaken wantrouwen hun overheid, media voelen zich onveilig en er zijn zorgen dat slechts kleine corruptiezaken worden onderzocht.”

Over het gebruik van EU-landbouwsubsidies staat in het rapport dat veel van het geld terecht komt bij „mensen die niets met de landbouwgronden te maken hebben.”

Er is godsgruwelijk veel rook.

Sophie in ‘t Veld, Europarlementariër D66

Een tweede aanbeveling is daarom de inzet van EU’s anticorruptiebureau OLAF, dat in Slowakije aantijgingen over fraude met Europese subsidies moet gaan onderzoeken. Volgens In ’t Veld is er „godsgruwelijk veel rook”. OLAF moet op zoek naar het vuur.

In zijn gesprek vorige week met de Europarlementariërs ontvouwde de Slowaakse premier Robert Fico zijn theorie over wie de oppositie en recente betogingen tegen zijn regering financiert: dat is volgens Fico het werk van de Amerikaanse filantroop-miljardair George Soros.

In ’t Veld: „Wij ervaren het als een belediging dat de premier met deze samenzweringstheorie komt aanzetten. Want hij weet dat wij weten dat dit volstrekte onzin is.”

Tienduizenden demonstranten

Het vertrouwen van de Slowaakse coalitiepartners in de sociaal-democraat Fico kelderde in de nasleep van de moord op Kuciak en zijn verloofde. Veel Slowaken geloven niet meer dat het politie-onderzoek naar de dubbele moord onafhankelijk zal gebeuren zolang Fico aan de macht blijft. Tienduizenden demonstranten in verschillende Slowaakse steden eisten afgelopen vrijdagavond zijn ontslag. De organisatoren kondigen voor aanstaande vrijdag nieuwe acties aan. Ze eisen een ‘grote schoonmaak’. Fico’s Smer-SD-partij hoopte de gemoederen maandagochtend te bedaren met het aftreden van minister van Binnenlandse Zaken Robert Kalinak. Hij was in opspraak geraakt wegens banden met een van fraude verdachte projectontwikkelaar die genoemd wordt in de artikelen van Kuciak.

Lees meer over de protesten: ‘We willen politici zonder banden met de georganiseerde misdaad’

Het opofferen van Kalinak bleek niet te volstaan om een einde te maken aan een politieke crisis die de reputatie van Slowakije ernstige schade toebracht. Fico’s regering presenteerde het land, dat 5,5 miljoen inwoners telt en sinds 2009 deel uitmaakt van de eurozone, lange tijd als Europees succesverhaal. Door zijn oorspronkelijke anti-vluchtelingenretoriek terug te schroeven, maakte de premier op Europese partners een meer gematigde indruk dan zijn Midden-Europese tegenhangers.

Maar de manier waarop Fico tegen de oppositie en de media tekeergaat, zorgde volgens critici voor een vijandig klimaat in zijn land. Fico noemde journalisten onder meer „anti-Slowaakse prostituees”, „slangen” en „hyena’s”. Woensdag ontnam hij tijdens een persconferentie een verslaggever van Aktuality.sk, de website waar ook Kuciak voor werkte, het woord met de uitspraak: „u bent de laatste met wie ik wil praten”.

    • Roeland Termote
    • Tijn Sadée