Opinie

Europa, reageer niet zo emotioneel op Trump

Juist nu moeten Nederland en Europa de band met Amerika koesteren, ook omdat Trump wellicht soms een punt heeft, schrijft
Helikopters van de Thaise marine vliegen langs Amerikaanse mariniers tijdens de grote militaire oefening Cobra Gold 2018, in februari, waaraan ook militairen van Singapore, Japan, Zuid-Korea, Maleisië en Indonesië deelnamen. Foto Narong Sangnak/EPA

In rimpelloze tijden zonder echte ‘twistthema’s’ is het gemakkelijk om voortdurend van een hechte band te spreken. Onder de serieuze, welhaast calvinistische Amerikaanse president Obama konden wij ons collectief herkennen in diens doctrine, die wel ‘Diplomacy First’ is genoemd. Net als bij ons waren de reflexen van Washington steevast multilateraal en gericht op het stapje voor stapje smeden van brede coalities, zoals in de strijd tegen Islamitische Staat. Die Obama noemden wij ook wel liefkozend ‘een Europeaan’.

Maar onder president Trump staat onze wereld op z’n kop. Vanuit Nederland met zijn ‘gewone’ politieke leiders als Lubbers, Balkenende en Rutte zien wij in het grote Amerika een Zonnekoning die zijn ministers en top-adviseurs als lakeien behandelt en hen naar believen ontslaat. Amerika is steeds meer een presidentiële democratie. De scheiding der machten is er nog wel, maar de president is steeds dominanter.

Volgens het Brookings Instituut was tot deze maand al 43 procent van Trumps oorspronkelijke benoemingen vervangen en is deze week – met het ontslag van Rex Tillerson als minister van Buitenlandse Zaken en diens onderminister Steve Goldstein – al de helft via de draaideur uit het Witte Huis verdwenen. Een absoluut Amerikaans record!

Je kunt het machtigste ambt op aarde niet uitoefenen zonder goed ingewerkte, ervaren medewerkers

Dat is voor een politiek en ook diplomatiek totaal onervaren president, die vooral z’n eigen minister van Buitenlandse Zaken wil zijn, een slechte zaak. Je kunt het machtigste ambt op aarde niet uitoefenen zonder goed ingewerkte, ervaren medewerkers.

Klassieke ijzervreter

Nu gematigde globalisten als Gary Cohn en Tillerson verdwenen zijn en ook hun ‘bondgenoten’ – onder wie nationaal veiligheidsadviseur Herbert McMaster en wellicht zelfs stafchef John Kelly – naar de uitgang bewegen, omringt Trump zich met een schare hardliners die zijn ‘America First’-agenda moeten uitvoeren. De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, is een grote vriend van de conservatieve Tea Party en een klassieke ijzervreter. Als sollicitant voor waarschijnlijk de functie van nationaal veiligheidsadviseur is John Bolton, vanouds een ultra-hardliner, al op het Witte Huis gesignaleerd.

Angst slaat bij velen in Europa om het hart bij het idee dat binnen een paar maanden een militaire confrontatie met Noord-Korea kan plaats vinden. En dat het nucleaire akkoord met Iran door Washington feitelijk wordt opgezegd. Angst die in woede en zelfs anti-Amerikanisme kan omslaan.

Dat nu is een verkeerde, zinloze reactie. Boosheid over het extremisme onder Trump wordt vermengd met onbegrip, en juist daar gaan wij in de fout.

Wie bereid is achter Trumps façade van extremiteiten en onzinnigheden te kijken, ontdekt dat hij óók in essentie een aantal aantoonbare waarheden verkondigt. Zijn voorgangers hebben onvoldoende geacteerd op het dossier Noord-Korea en nu is deze dictatuur nog slechts maanden verwijderd van de capaciteit om ook de Verenigde Staten te treffen met een lange afstandsraket met kernlading. Europa moet de Verenigde Staten nadrukkelijk steunen om in ruil voor verlichting van economische sancties te eisen dat het regime in Pyongyang begint met het ontmantelen van kernwapens en ook echte wapeninspecties toe laat.

Supplement bij de Iran-deal

Europa moet de VS ook steunen bij het toevoegen van een supplement bij het huidige Iran-akkoord om ervoor te zorgen dat het na het verstrijken van de tienjarentermijn niet doorgaat met het ontwikkelen van kernwapens. En dat het stopt met het steunen van terroristische organisaties. En ook Iran moet grondige wapeninspecties toestaan. Ondanks harde retoriek heeft Pompeo bij zijn aantreden als CIA-directeur laten doorschemeren onder strikte voorwaarden de Iran-deal te helpen handhaven.

Wat betreft Trumps aangekondigde importheffingen op staal is het in het belang van Europa om samen met Washington druk uit te oefenen op China om de enorme staaloverschotten, die het land op de wereldmarkt brengt, aan banden te leggen.

Woedeaanvallen

De afgelopen veertien maanden hebben we regelmatig gezien dat Trump hoog inzet om vervolgens meer gematigdheid en dus een zekere flexibiliteit te tonen. Juist nu hardliners aan invloed winnen, is het nog meer zaak te zoeken naar wat Europese landen en de Verenigde Staten gemeen hebben bij belangrijke kwesties.

Geschokte reacties en zelfs woede-aanvallen van onze politici en commentatoren zijn wellicht goed voor het eigen gemoed, maar ondermijnen onze effectiviteit. Het is veel verstandiger om te proberen de psyche van de Amerikaanse president te doorgronden en daar zakelijk naar te handelen.