Nationale Ombudsman: gemeenten zijn te snel met verbieden van demonstraties

Demonstratierecht Het onderzoek is relevant vanwege het incident bij de intocht van Sinterklaas in Dokkum vorig jaar.

Twee bussen van de actiegroep Stop Blackface werden eind 2017 door tegendemonstranten tegengehouden op de A7 bij Joure. Ze waren op weg naar de Sinterklaasintocht in Dokkum om te protesteren tegen Zwarte Piet. Het protest werd door de burgemeester verboden. Foto Niels Wenstedt/ANP

Gemeenten verbieden demonstraties te snel. Dat concludeert Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen, na onderzoek naar de manier waarop autoriteiten omgaan met het demonstratierecht. „De overheid neigt naar risicomijdend gedrag”, zegt hij. Het demonstratierecht, verankerd in de Grondwet en het Europese mensenrechtenverdrag, staat daardoor onder druk.

Het onderzoek, woensdag gepubliceerd, is relevant vanwege het incident bij de intocht van Sinterklaas in Dokkum vorig jaar. De burgemeester gaf actievoerders tegen Zwarte Piet eerst toestemming voor een demonstratie, maar toen tegendemonstranten hen op de snelweg hadden klemgereden, verbood de burgemeester het protest alsnog.

Verder is gebleken dat burgemeesters de afgelopen twee jaar twee keer zo veel demonstraties hebben verboden als in de vijf jaar daarvoor. Vaak handelden ze daarbij vanuit het opvatting: better safe than sorry.

Van Zutphen concludeert dat de demonstratievrijheid absoluut is; die kan niet worden afgewogen tegenover openbare orde en veiligheid. Gemeenten en politie moeten zich tot het uiterste inspannen, vindt hij, opdat burgers in vrijheid hun mening kunnen laten horen.

De ombudsman adviseert gemeenten ervoor te zorgen dat aanmelden van een demonstratie loont, en niet juist leidt tot beperkingen. En als aanhouding van demonstranten nodig lijkt, moet dit bij voorkeur wachten tot ná de demonstratie.

Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen aan den Rijn en voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, is het in principe met de ombudsman eens, maar noemt de praktijk „helaas wat weerbarstiger”. Een burgemeester moet ook de veiligheid van jonge kinderen en andere mensen garanderen, zegt ze. „Ook dat is een terechte en dringende verantwoordelijkheid.”


Correctie (15 maart 2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de directe aanleiding van het rapport van de ombudsman het incident bij de intocht van Sinterklaas in Dokkum in 2017 was. Het onderzoek was al gestart voordat Dokkum plaatsvond. Dit is hierboven aangepast.