Belastingrente spekt vooral de schatkist

Belastingdienst Belastingbetalers een kunstmatig hoge rente berekenen: het leverde de fiscus honderden miljoenen extra op.

De belastingrente is uitgegroeid tot een behoorlijk lucratieve inkomstenbron voor de staat. Foto Robin Utrecht

„Belastingrente is een vergoeding voor gemiste rente.” Op de website van de Belastingdienst is de definitie glashelder. En met een druk op een luidsprekericoontje leest een vrouwenstem die ook nog eens voor. Er is echter een klein probleem: de definitie klopt niet.

Jaarlijks brengt de fiscus belastingrente in rekening bij zo’n 2,5 miljoen belastingbetalers, bijvoorbeeld als de definitieve aanslag afwijkt van de voorlopige en er moet worden bijbetaald. Uit cijfers van het ministerie van Financiën blijkt dat de fiscus in 2016 zo 617 miljoen euro aan ‘vergoeding voor gemiste rente’ kon innen.

Ondertussen is van gemiste rente al jaren (vrijwel) geen sprake. Maar terwijl Nederland staatsleningen met nul procent rente of zélfs een negatieve rente uitgeeft, rekent de fiscus particulieren wél al jaren 4 procent belastingrente en ondernemers zelfs 8 procent. Op de belastingaanslag staan die percentages overigens niet, die vermeldt alleen het totaalbedrag.

De percentages zijn een erfenis van het vorige kabinet. VVD en PvdA spraken in 2012 namelijk een ondergrens af voor de belastingrente van respectievelijk 4 en 8 procent voor particulieren en ondernemers. Ook pasten ze het oude systeem aan waardoor de fiscus nu in veel minder gevallen zélf belastingrente verschuldigd is.

Daarmee maakten ze niet alleen een einde aan de praktijk van ondernemers die bewust te veel belasting vooruit betaalden om er belastingrente over te ontvangen. Met het invoeren van de ondergrenzen werd ook bewust een nieuwe inkomstenbron gecreëerd, zo leren kleine letters in het regeerakkoord en het memorie van toelichting bij de wet. „De overheid probeert op een verkapte manier opbrengsten te halen bij de burger”, constateert Stef van Weeghel, hoogleraar internationaal belastingrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

Lees ook: Een echte patriot betaalt zijn tax te laat

Oneigenlijke belastingrente

De belastingrente is uitgegroeid tot een behoorlijk lucratieve inkomstenbron voor de staat. Het verschil tussen ontvangen en betaalde belastingrente bedroeg in 2016 ruim 460 miljoen euro. Dat is ongeveer evenveel als er met de ‘bankenbelasting’ wordt opgehaald en een veelvoud van de 56 miljoen euro in 2012.

Van Weeghel noemt de belastingrente zoals die nu wordt geheven oneigenlijk. „Een fundamenteel beginsel van belastingrecht en wetten is dat ze als rechtvaardig moeten worden ervaren door de burger. Dat is subjectief, maar er zijn elementen waarvan je op je sokken kunt aanvoelen dat ze niet kloppen”, zegt hij. Hier, waar de burger 4 procent moet betalen en op zijn spaarrekening nagenoeg nul procent rente ontvangt, is dat nou typisch het geval, vindt de hoogleraar.

Volgens de belastingexpert ligt een oplossing in het loslaten van de huidige ondergrenzen en koppeling van de belastingrente aan de rente op de kapitaalmarkt, zoals die op 5-jaarsstaatsobligaties. Dan zou de belastingrente dus echt een vergoeding voor de gemiste rente zijn. Maar dat lijkt niet de bedoeling, zo blijkt uit antwoord van Financiën op de vraag waarom dit überhaupt niet al gebeurt. „Dan wordt de geraamde budgettaire opbrengst niet gehaald.”

    • Camil Driessen