Wie gevoelens deelt op sociale media voelt zich beter

Promotie-onderzoek

Waarom gebruiken we graag Facebook en WhatsApp? Volgens onderzoeker Sophie Waterloo omdat online je hart luchten fijn is.

Volgens onderzoek is het opluchtende of het bevestigende effect van WhatsApp sterker dan van Facebook of Instagram. Foto YAMIL LAGE/ AFP

Passief Facebookgebruik maakt ons ongelukkiger, zei het bedrijf in december. De oplossing die het aandroeg: méér Facebooken. Maar dan actief, dus door zelf te posten. Onderzoek van communicatiewetenschapper Sophie Waterloo (28) wijst in dezelfde richting als Facebook. Zij bekeek waarom we ondanks alle kritiek toch sociale media blijven gebruiken. Haar antwoord: door positieve en negatieve gevoelens online te uiten, voelen wij ons beter. Deze woensdag hoopt ze te promoveren aan de Universiteit van Amsterdam, op het proefschrift Infinite Content, Infinitely Content.

Emoties uiten lucht over het algemeen op, blijkt uit onderzoek. Voegt het delen op sociale media iets toe?

„Nieuw aan mijn onderzoek is de uitkomst dat online delen vergelijkbare positieve effecten heeft als offline je hart luchten. Of die gevolgen groter of kleiner zijn dan wanneer je ze in het echt bespreekt, heb ik niet onderzocht. Wel is het online makkelijker om meer mensen te bereiken.”

Hoe kan het dat we ons beter voelen door iets online te delen?

„Een positieve emotie delen op een sociaal platform bevestigt dat gevoel. Een trotse tweet de wereld inslingeren zorgt voor bevestiging, waarna het gevoel versterkt. Negatieve emoties online uiten, lucht op. Dat noemen we ook wel het venting-effect.”

Welke emoties heeft u onderzocht?

„Ik keek naar trots, blijdschap, boosheid, verdriet, teleurstelling en bezorgdheid. De focus van het onderzoek ligt op het effect dat het delen van zo’n gevoel heeft. Ik heb dus niet gekeken naar wat het eindeloos scrollen door een tijdlijn doet.”

We delen daar toch juist bij uitstek de rooskleurige kant van het leven?

„Ja, maar dat is niet uniek voor sociale media. We willen allemaal altijd het liefst een positief imago uitstralen. Mijn verwachting vooraf was dat het delen van negatieve emoties niet geaccepteerd zou worden. Dat is niet zo. Positieve emoties delen is geaccepteerder, maar negatieve emoties zijn slechts ietsje minder acceptabel. Een boos Facebook-bericht is zeker niet sociaal onacceptabel.”

Hoe heeft u dat onderzocht?

„Ik heb veertienhonderd mensen tussen 15 en 35 jaar ondervraagd, de actiefste gebruikersgroep van sociale media. Wat delen ze? Waarom wel of niet? En wat voor gevoel levert dat op? Daarbij maakte ik onderscheid tussen de verschillende platformen. Ik keek naar Facebook, Twitter, Instagram en WhatsApp. Aan elk netwerk kleven andere sociale normen.”

Lees ook: Twitteraars verspreiden nepnieuws veel vaker dan tweets die ‘waar’ zijn

Wat waren de verschillen tussen de door u onderzochte platformen?

„Instagrammers verwachten meer vrolijke zaken, en negatievere berichten horen meer bij Twitter. Facebook hangt daar tussenin. Facebook is semi-publiek. Gebruikers worden vrienden, in plaats van elkaar te volgen, zoals op de publieke platformen. Volgen hoeft niet met wederzijdse instemming te gebeuren en vermindert het gevoel van intimiteit.

„De negatieve, persoonlijke emoties zijn uiteindelijk het meest welkom in een privé-omgeving. Bij WhatsApp is het opluchtende of het bevestigende effect het sterkst. Reacties zijn in privé-omgevingen persoonlijker en gaan dieper, WhatsAppen lijkt natuurlijk ook het meest op het voeren van een fysiek gesprek.”

Sociale media worden in verband worden gebracht met depressie of een laag zelfbeeld. Hoe laat zich dit rijmen met uw onderzoek?

„Dit soort intense effecten treden op door passief gebruik van sociale media en niet door zélf berichten te plaatsen. Daar kijk ik naar. Bovendien worden ze niet per se veroorzaakt door sociale media. Het gaat om kleine groepen mensen die vaak al vatbaarder zijn voor bijvoorbeeld een laag zelfbeeld, omdat ze zichzelf sowieso veel met anderen vergelijken, ook buiten Instagram. Mediagedrag kan dat versterken, niet per se aanrichten.”

Moeten we dus juist vaker actief worden op sociale media?

„Gebruik hoeft niet slecht te zijn. In extreme vormen is niets goed. Mijn resultaten gaan over normaal gebruik en over het zenden van berichten. Facebookdiëten of Instagramdetoxen vind ik niet nodig. Alles met mate. Het draait om zelfcontrole.”