Mike Pompeo: havik die Trump tevreden kan houden

Mike Pompeo, die Rex Tillerson opvolgt als Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken, treft een gedemoraliseerd ministerie.

Mike Pompeo, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. Foto Aaron Bernstein/Reuters

Eigenlijk wás Mike Pompeo (1963) al zo’n beetje de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. Waar de dinsdag ontslagen Rex Tillerson steeds niet op de hoogte leek als Trump een beslissing over buitenlands beleid nam, of met een vernederende presidentiële tweet tot de orde werd geroepen, kwam CIA-directeur Pompeo vrijwel elke ochtend in het Oval Office om Trump de veiligheidsbriefing te geven. Anders dan Tillerson verstaat de hardliner Pompeo duidelijk wél de kunst de president tevreden te houden – al in november berichtten Amerikaanse media dat Trump Pompeo op de plek van Tillerson wilde hebben. In het ruime jaar dat Pompeo als CIA-directeur diende, reisde hij naar Turkije en Saoedi-Arabië, strategische partners van de VS in het Syrië-conflict. „We hebben hetzelfde denkproces”, zei Trump dinsdag over Pompeo, voordat hij naar Californië vloog om prototypes van de Mexicaanse grensmuur te bekijken. „We zitten helemaal op elkaars golflengte.”

Pompeo’s haviksopvattingen over buitenlandpolitiek staan dicht bij de posities die Trump op veel dossiers heeft ingenomen. Net als Trump wil Pompeo af van het nucleaire akkoord met Iran, (waarvoor in mei een nieuwe deadline nadert), heeft hij martelingen door de CIA geprezen, staat hij vierkant achter Israël, en heeft hij zich agressief opgesteld jegens de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. „Ik zie ernaar uit deze rampzalige deal met ’s werelds grootste staatssponsor voor terrorisme terug te draaien” twitterde Pompeo, toen nog een Tea-Party Congreslid, over het Iran-akkoord toen Trump tot president gekozen was. In 2014 noemde hij CIA’ers die bij martelingen betrokken waren: ‘geen beulen, maar patriotten’, over gevangenen in Guantánamo Bay zei hij dat ze in gewicht „waren aangekomen”.

Italiaanse wortels

Pompeo werd geboren in een gezin met Italiaanse wortels, studeerde rechten aan Harvard en bezocht de militaire academie West Point. Zes jaar zat hij in het Huis van Afgevaardigden voor de staat Kansas. Als lid van de Inlichtingencommissie pleitte hij voor sterke uitbreiding van de afluisterbevoegdheden van de geheime diensten om IS en andere vijanden te kunnen verslaan.

Lees ook deze analyse van onze correspondent: Wie het niet eens is met Trump, kan vertrekken

Dat is niet de enige reden dat de Trump-loyalist afgelopen jaar binnen en buiten de CIA respect wist te verwerven. Pompeo hield knap het evenwicht tussen de president en de geheime diensten, die Trump als zijn vijand ziet. Hij laveerde tussen de diensten die inmenging van Rusland in de Amerikaanse verkiezingen en de betrokkenheid van Trumps entourage onderzoeken, en een president die die weigert dit te erkennen of als een probleem te zien.

Pompeo deed dit door het Counterintelligence Mission Center, de afdeling die over informatielekken en onderzoeken naar de eigen mensen gaat, onder zijn directe verantwoordelijkheid te plaatsen. Trump persoonlijk verdedigde hij steeds fel. Over Rusland sprak hij vaak krachtig, soms relativerender. De Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen was „een agressieve handeling afkomstig van hooggeplaatst leiderschap in Rusland”, zei hij in de Senaat. Ja, Rusland had zich in de verkiezingen van 2016 gemengd, „maar ook in die daarvoor en daarvoor,” zei hij in 2017.

Als het in 2018 bij de tussentijdse verkiezingen opnieuw gebeurt, zei hij in januari tegen de BBC “heb ik er alle vertrouwen in dat de VS robuust weerwerk bieden”.

Gedemoraliseerd departement

Pompeo treedt aan terwijl Amerika’s bondgenoten zich schrap zetten voor een mogelijke handelsoorlog, de invloed van de VS in Azië tanende is en de oorlogen in het Midden-Oosten (Syrië, Jemen) een semi-permanent karakter hebben aangenomen. Van Tillerson erft hij een gedemoraliseerd, leeggelopen State Department.

En dan is er nog Noord-Korea. Afgelopen week verbaasde Trump vriend en vijand door, na maanden van dreiging over en weer, een uitnodiging van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un aan te nemen voor een ontmoeting, zonder daar enige voorwaarden aan te verbinden. Op Trumps plotse toehappen is door Noord-Korea nog niet gereageerd. Aan Pompeo de taak om Trump, de VS en de wereld heelhuids langs deze klip te zeilen.

Lees ook het profiel van de beoogd nieuwe CIA-directeur: Gina Haspel: persoonlijk betrokken bij martelingen?