May klaar voor ‘uitgebreide maatregelen’ tegen Rusland

Zenuwgasaanval op Skripal

De Britse premier May houdt Rusland verantwoordelijk voor de vergiftiging van een spion. Ze eist opheldering.

Hulpverleners dekken een ambulance in Salisbury, met mogelijk gifsporen, af. Foto AFP/Daniel Leal-Olivas

Alle wegen leiden naar Rusland. Dat was de harde boodschap van de Britse premier Theresa May maandagmiddag in het Britse Lagerhuis. Er is volgens haar voldoende bewijs om te concluderen dat „de enige plausibele” verklaring voor de liquidatiepoging op de 66-jarige dubbelspion Sergej Skripal en zijn 33-jarige dochter Joelia een Russische connectie heeft.

De belangrijkste vraag volgens May is of Russische geheime agenten afreisden naar Salisbury om Skripal te vergiftigen, of dat de veiligheidsdiensten een dosis van het zogenoemde novitsjok-zenuwgas zijn kwijtgeraakt. Met andere woorden: May wil weten of de Russen geen grenzen kennen en denken in het Verenigd Koninkrijk wraak te kunnen nemen op vermeende vijanden.

De andere optie is dat de Russische diensten in een staat van chaos verkeren. Beide aantijgingen zullen de Russen kwalijk vinden.

Ruim een week nadat vader en dochter Skripal bewusteloos op een bankje in provinciestadje Salisbury zijn aangetroffen, escaleert het schandaal richting een internationaal conflict. May geeft Rusland 36 uur om met een verklaring te komen en volledige openheid van zaken te geven over het novitsjok-programma (zie inzet). De kans dat Vladimir Poetin, in aanloop naar de Russische presidentsverkiezingen aankomende zondag, die eis inwilligt, lijkt uitgesloten.

President Poetin, op werkbezoek in Krasnodar in Zuid-Rusland, wilde niet ingaan op de vraag van een verslaggever van de BBC of Rusland achter de aanslag zit. „Luistert u eens, wij houden ons hier bezig met landbouw”, zo zei de president. „En u begint over een of andere tragedie. Gaat u eerst daar maar verhaal halen, en daarna zullen we dat verder met u bespreken, oké?”

‘Het is een test’

In een scherpe analyse concluderen John Lough en James Sherr, Rusland-experts van denktank Chatham House, dat de vergifting van Skripal meer is dan een wraakactie. Het is een test. „De boodschap aan de Britse regering is: wij geloven dat jullie zwak zijn en wij hebben geen respect voor jullie”, schrijven Lough en Sherr.

De aanslag in 2006 op de Russische spion Aleksandr Litvinenko werd niet grondig vervolgd. De Britse luchtmacht en marine moesten de afgelopen jaren flink bezuinigen. Dat werd in Moskou gezien als „een abdicatie van de Britse rol als grote militaire macht”. En dan is er natuurlijk de Brexit, die het Europese bondgenootschap mogelijk op de proef stelt.

Lough en Sherr geloven dat het Kremlin dit een interessant moment kan vinden om te „verkennen via strijd”, ofwel: kijken hoe de Britten in de praktijk reageren op een gênante en schokkende aanval in een slaperig Engels stadje.

Krachtig optreden gewenst

May lijkt erop gebrand krachtig op te treden. Ze krijgt het verwijt dat zij als minister van Binnenlandse Zaken nauwelijks maatregelen trof om de liquidatie van Litvinenko op te helderen. Ook moet zij zich verweren tegen berichten dat Russische oligarchen sinds May aantrad als partijleider meer dan 825.000 pond doneerden aan de partijkas van de Conservatieven.

De Britse premier lijkt al uit te gaan van een weigerachtige Russische houding. Als het antwoord onbevredigend is, dan beschouwt May de zenuwgasaanval niet alleen als een misdaad tegen de Skripals, maar ook als „onrechtmatig gebruik van geweld door de Russische staat tegen het Verenigd Koninkrijk”.

Dat is de taal van het internationaal recht, van artikel 2, lid 4 van het handvest van de Verenigde Naties. De Britten zouden de zaak kunnen voorleggen aan de VN-Veiligheidsraad, waar Rusland een veto geniet.

De Britten kunnen diplomatieke middelen inzetten om hun woede te tonen, zoals de Russische ambassadeur naar huis sturen of weigeren Britse hoogwaardigheidsbekleders deze zomer naar het WK voetbal te sturen. Ze kunnen ook economische sancties treffen, tegen Rusland of tegen de Britse financiële en zakelijke belangen van Russische oligarchen. May: „We moeten klaar zijn om uitgebreide maatregelen te treffen”.