Lokale stem telt ook voor Binnenhof

NRC-onderzoek

Thema’s zijn lokaal, maar bij raadsverkiezingen kunnen ook landelijke politici verliezen.

50PLUS en SP voeren in Rotterdam-Zuid actie voor behoud van wijkvoorzieningen. Foto Olaf Kraak / ANP

De sluiting van het zwembad. De bouw van een nieuw winkelcentrum. Sluipverkeer in het dorp om Belgische tolheffing te ontlopen. De lokale campagnes gaan over écht lokale thema’s, zo blijkt uit een rondgang van NRC langs 335 gemeenten waar over een week verkiezingen zijn. In de aanloop naar 21 maart praten plaatselijke politici over betaald parkeren, het tekort aan woningen, de jeugdzorg of een gemeentelijke herindeling.

Toch zou je dat niet zeggen als je de landelijke partijleiders hoort praten. Ze strooien weliswaar met plaatsnamen, maar verder gaat het debat vooral over identiteit, topsalarissen en het einde van het raadgevend referendum. Onderwerpen die de landelijke politiek bezighouden, niet de lokale. Zelfs als ze een lokaal thema aansnijden, zoals Mark Rutte (VVD) die over korten op de bijstand begint, gebeurt dat om een landelijk punt te maken: de integratie van Nieuwe Nederlanders.

Waarom lukt het maar niet om de verkiezingen echt lokaal te houden? De landelijke partijen zitten met een dilemma. Ze willen niet de indruk wekken dat ze de campagne kapen. Maar ze weten niet of kiezers zich wel laten leiden door lokale thema’s. En er staan op 21 maart landelijke belangen op het spel. Een slecht resultaat voor één of meer regeringspartijen kan Rutte III kreupel maken voordat het goed en wel begonnen is. Een nieuwe nederlaag voor de PvdA kan de bereidheid doen afnemen om het kabinet te steunen.

Lees ook: Dit zijn de vier belangrijkste thema’s van de raadsverkiezingen

De spannendste test is voor D66, dat voor het eerst in twaalf jaar regeert, als enige progressieve partij in een overwegend rechtse coalitie. De Democraten voeren de meest uitgesproken landelijke campagne. In een filmpje praten partijleider Alexander Pechtold en Tweede Kamerlid Pia Dijkstra, net als vorig jaar bij de Kamerverkiezingen, over „goed onderwijs, goed klimaat, goede zorg”. D66 zoekt ook nadrukkelijk de confrontatie met de „extreme partijen” PVV en Forum voor Democratie, al doen die maar in enkele tientallen gemeenten mee.

Het CDA houdt zich sterker aan het primaat van de regio. Partijleider Sybrand Buma begint te pas en te onpas over Tubbergen, een CDA-bolwerk in Twente. Logisch: de partij is sterk lokaal geworteld en hoopt op 21 maart van alle landelijke partijen opnieuw de meeste raadszetels te halen. Toch komt veiligheid, het thema dat Buma afgelopen vrijdag aansneed in het NOS-radiodebat, volgens de NRC-rondgang niet voor in de topvijf van lokale thema’s.

De SP heeft een sterk thema in handen met de zorg, dat in het onderzoek op plek drie staat. Toch worstelt de partij, en dan met name met haar rol binnen de linkse samenwerking. PvdA, GroenLinks en SP trekken landelijk samen op, maar zijn lokaal vaak elkaars concurrent. In Rotterdam sloten ze een verbond met het islamitisch geïnspireerde Nida. Die samenwerking viel binnen een maand uiteen door een omstreden Nida-tweet uit 2014.

Lees ook: Het zwembad komt lokaal altijd terug

De implosie van het Links Verbond in Rotterdam legt de spanning bloot tussen lokale campagne en landelijke belangen. De leiders van GL, SP en PvdA stonden niet achter het pact, maar lieten hun plaatselijke afdeling begaan – totdat GL en PvdA maandag alsnog ingrepen.

Het lokale is landelijk, en omgekeerd, zo leerden de laatste twee raadsverkiezingen. Of loopt het deze keer toch anders? Een week voor verkiezingsdag dient zich nog geen overheersend thema aan. Misschien doen de kiezers wel wat ze vorig jaar deden: gewoon op de partij van hun voorkeur stemmen.

Dat zou in ieder geval één ingrijpend gevolg hebben: gemeenteraden die straks net zo versnipperd zijn als de Tweede Kamer.

    • Thijs Niemantsverdriet