‘Geen zwarte lijsten met nepnieuws’

Desinformatie

De Europese Commissie moet niet wijzen naar verspreiders van fake news, maar meer samenwerken met tech-bedrijven en burgers beter opleiden.

Hoogleraar Mediarecht Madeleine de Cock Buning (links) en Eurocommissaris Mariya Gabriel (Digitale economie en samenleving) presenteerden maandag onderzoek naar nepnieuws. Foto EPA

De EU moet geen zwarte lijsten aanleggen met media die zich schuldig maken aan de verspreiding van desinformatie, benadrukte Madeleine de Cock Buning maandag in Brussel. Daar presenteerde de Utrechtse hoogleraar Mediarecht namens een internationale adviesgroep aanbevelingen aan de Europese Commissie om desinformatie te bestrijden. Volgens deze ‘high level group on fake news and online disinformation’, ingesteld door de Europese Commissie zelf, kan de EU beter streven naar meer factchecken door onafhankelijke media te steunen, onderzoek te stimuleren naar het fenomeen desinformatie en te investeren in mediawijsheid onder burgers.

Bovendien zouden sociale media als Facebook en Twitter bereid zijn om samen met de adviesgroep een gedragscode op te stellen over hun omgang met nieuwsberichten, waarin ze gebruikers onder meer uitleggen hoe de algoritmes werken die bepalen welke nieuwsberichten zij te zien krijgen. Ook zouden sociale media door samenwerking met journalistieke organisaties vooral betrouwbaar nieuws moeten presenteren.

Het advies van de high level group kon in Nederland op bijzondere interesse rekenen nadat onlangs bleek dat Nederlandse media door een EU-orgaan, de ‘East Stratcom Task Force’, waren aangemerkt als ‘kanalen voor desinformatie’. Het ging onder meer om weblog GeenStijl en regionale krant De Gelderlander. Zondagavond liet De Cock Buning aan de NOS al weten geen voorstander te zijn van deze aanpak. Overheden zouden zwarte lijsten volgens haar kunnen misbruiken om kritische media de mond te snoeren. „Censuur moet ten koste van alles worden voorkomen”, benadrukte De Cock Buning maandag bij de presentatie in Brussel.

Mogelijk einde aan ‘East Stratcom’

Formeel valt East Stratcom niet onder de Europese Commissie, maar onder de Europese Raad van lidstaten. Eurocommissaris Mariya Gabriel (Digitale economie), die het advies van De Cock Buning in ontvangst nam, kon maandag dan ook niet zeggen of de kritische opstelling van de high level group tegen het aanleggen van zwarte lijsten gevolgen gaat hebben voor East Stratcom. Op verzoek van de Tweede Kamer heeft minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken (D66) beloofd zich in Brussel hard te maken voor de opheffing van het EU-orgaan. Het is nog onduidelijk of woensdag een kort geding doorgaat dat Nederlandse media tegen East Stratcom hadden aangespannen, nu op de website van de EU-club ondertussen een prominente rectificatie is verschenen.

East Stratcom richt zich op de bestrijding van ‘pro-Russische’ desinformatie. De high level group was door de Europese Commissie gevraagd te adviseren over het tegengaan van desinformatie in het algemeen. Die komt zeker niet alleen uit Rusland. Tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen werden vanuit Macedonië meer dan honderd sites met nepnieuws draaiende gehouden waarvan berichten op Facebook vooral door aanhangers van Donald Trump werden gedeeld. Het ging onder meer om artikelen waarin werd gesteld dat de Amerikaanse elite een moord op Trump beraamde. Macedonische jongeren verdienden aan de sites door de vele clicks te verzilveren via advertentiebanners.

Dit voorjaar komt de Europese Commissie met een voorstel voor de aanpak van desinformatie waarin de aanbevelingen van de high level group mogelijk worden verwerkt.

    • Wilmer Heck