Eens kijken hoe een dijk stuk gaat

Dijkversterking

Rijkswaterstaat onderzoekt of toepassing van stalen damwanden vernieuwing van de rivierdijken kan vereenvoudigen.

Een met containers extra belaste experimentele dijk. Foto Rijkswaterstaat

Alsof kinderen op het strand aan het spelen zijn. „We gaan een dijk laten bezwijken. We gaan een damwand stukmaken”, grinnikt Martin Schepers, programmamanager bij waterschap Rivierenland. Hij staat in Eemdijk, een dorpje langs de Eem in Utrecht, naast een lange, ovaalvormige dijk. Die is de afgelopen maanden aangelegd – niet om woningen te beschermen tegen overstromingen van de rivier, maar om te experimenteren en de damwanden te testen in een dijk. „Hoe rank kun je damwanden maken die niet bezwijken?”, zegt Schepers, manager van een innovatieprogramma voor dijken van Rijkswaterstaat en de waterschappen in Nederland.

Het gebruik van damwanden is aantrekkelijk, vooral op locaties waar huizen dicht langs de dijk staan, omdat daarmee ruimte wordt bespaard. Dijken met damwanden zijn sterk en hoeven minder breed te worden; dat leidt weer tot minder bezwaren van omwonenden en tijdrovende juridische procedures.

We staan op 0 meter NAP. Op een homogene ondergrond, met een vier meter dikke slappe veen- en kleibodem, staat de dijk. Eén van de rechte zijden is voorzien van damwanden. Op dit zestig meter lange stuk staan zeven containers. De dijk is gevuld met sensoren die elke beweging en verandering registreren. „We gaan de dijk stapsgewijs belasten tot hij bezwijkt”, vertelt Goaitske de Vries, coördinator van de ‘Eemdijkproef’. Eerst wordt de dijk van onderaf met water gevuld, tot 3.20 meter hoogte. Als de dijk niet bezwijkt, vullen de onderzoekers het bassin achter de dijk met water. Als de dijk dan nog overeind staat, worden ook de containers met water gevuld. De Vries: „We verwachten de containers nodig te hebben om de dijk te laten bezwijken.”

Een ander deel van de ovale dijk is al eerder tijdens een test bezweken. Dit stuk dijk, zonder damwanden erin, schoof in anderhalf uur over dertig meter lengte af, nadat de dijk tot een hoogte van 2.80 meter was gevuld met water en verzadigd raakte – er hoefde geen water van buitenaf druk op uit te oefenen. Dat zal bij het andere stuk dijk waarschijnlijk wel moeten. De dijk is voorzien van stalen damwanden, beurtelings achttien en negen meter diep. Die kunnen grotere belastingen weerstaan. De vraag is: bij welke vervorming kun je ervan uitgaan dat damwanden niet bezwijken en nog sterk genoeg zijn om een gebied te beschermen? „Wij verwachten dat de damwanden gaan vervormen”, zegt coördinator Goaitske de Vries.

Een zeldzame dijkdoorbraak, in Wilnis, augustus 2003. Foto ANP

De proeven met damwanden zijn des te interessanter nu het hoogwaterbeschermingsprogramma op stapel staat, een samenwerking tussen Rijkswaterstaat en de Nederlandse waterschappen. De komende tien jaar moet elfhonderd kilometer dijk worden versterkt, omdat veel waterkeringen niet voldoen aan de nieuwe normen voor overstromingsrisico’s die sinds drie jaar gelden.

„Een gigantische opgave”, zegt Gerhard van den Top. Hij is dijkgraaf van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht, en voorzitter van de innovatiegroep, voluit ‘stuurgroep projectoverstijgende verkenning macrostabiliteit’. Er is 7,5 miljard euro beschikbaar voor het hoogwaterbeschermingsprogramma. „Innovatie moet dat betaalbaar houden”, zegt Van den Top. Misschien kunnen innovaties de kosten zelfs drukken. „Dit kan heel veel geld, tijd en ergernis schelen.”