Leven de commissarissen van ING op een andere planeet? Ja, deels

De top van ING dacht dat zij een slepend beloningsdossier over 'onderbetaling' van Ralph Hamers had opgelost, maar een sluimerend gevoel van onbehagen in de samenleving kreeg opeens een gezicht.

Foto ANP

Politici lieten ING vallen als een baksteen. Duizenden klanten stapten over naar een concurrent. Medewerkers mochten klagende klanten uitleggen waarom bestuursvoorzitter Ralph Hamers 50 procent opslag verdiende, zodat zijn totale beloning (salaris plus bonus) naar 3 miljoen euro zou stijgen.

En dan is het ook nog eens de week van het geld, waarin experts, ook van ING, scholieren vertellen over geldzaken.

Vijf dagen na de aankondiging namen de commissarissen dinsdag hun voorstel voor de verhoging terug. Er verandert niks.

Lees verder over waarom ING afzag van salarisverhoging topman Hamers

Een onvermijdelijk besluit.

De commissarissen dachten dat zij een slepend beloningsdossier over ‘onderbetaling’ van Hamers hadden opgelost, maar zij creëerden een grimmige tegenstelling. Een sluimerend gevoel van onbehagen in de samenleving over banken, beloningen en maatschappelijke verantwoordelijkheid kreeg opeens een gezicht en een concreet getal.

ING, dat dagelijks met miljoenen consumenten (en kiezers) zaken doet en het moet hebben van vertrouwen, kan zich zo’n dreigende maatschappelijke breuk niet permitteren. Shell kon dat niet aan, toen in 1995 een maatschappelijke storm opstak over het afzinken van het boorplatform Brent Spar in de Noordzee. Ahold kwam er achter toen klanten in de loop van 2003 de supermarkt meden vanwege de excessieve beloning voor de nieuwe topman Anders Moberg. Shell-topman Cor Herkströter repte na het Brent Spar-debacle over de maatschappelijke license to operate die op het spel stond.

Andere planeet

Een grote onderneming is in zijn bestaan uiteindelijk afhankelijk van de steun van klanten, medewerkers en politici. Voor de banken was de kredietcrisis voorbij na de aflossing van de laatste staatssteun, maar voor de samenleving niet. Topmanagers bij andere bedrijven, zoals Unilever, Heineken en Wolters Kluwer krijgen een veelvoud van wat Hamers zou gaan verdienen. Maar zij leiden geen systeembank.

Dat roept de vraag op of de commissarissen van ING op een andere planeet leven. Het antwoord is: ja, ten dele. Wie door de laatste acht jaarverslagen van ING bladert, ziet dat de ‘onderbetaling’ van de topmanagers een structureel dilemma is voor de commissarissen. Zij stellen de beloningen van het bestuur vast en die bedragen zijn de maatstaf voor het kader daaronder. Dat is een internationaal kader, dat niet vanzelfsprekend de Nederlandse egalitaire opvattingen deelt.

De beloning (salaris plus bonus) van de bestuurders is minder, soms (bij de voorzitter) zelfs significant minder dan wat hun gelijken bij 49 andere internationale bedrijven verdienen.

Laatste maanden

Die bedrijven belonen hun topmanagers steeds royaler met aandelen en bonussen. Op Hamers loonstrookje staat een vast salaris van 1,75 miljoen euro dat veel van zijn peers niet krijgen. De bonussen in het bankwezen zijn na de kredietcrisis van 2008 drastisch gekort. Nederland is daarin dankzij het vorige kabinet nog strenger dan de Europese regels. Een bonus van 20 procent van het vaste salaris is het maximum. In Europa is dat 100 procent. Elders lachen ze om zulke regels.

ING dacht kennelijk dat de ‘onderbetaling’ nu maar eens aangepakt moest worden. Dat actie onvermijdelijk was. Wellicht speelt een rol dat president-commissaris Jeroen van der Veer (oud-Shell-topman) aan zijn laatste maanden bezig is en dit structurele tekort in één keer wilde wegwerken. Zodat zijn opvolger Hans Wijers (oud-minister Economische Zaken, D66, later topman AkzoNobel) zich op de strategie van ING en de uitvoering (fusies?) kan richten, niet op een oud beloningsdossier.

Lees ook: ING worstelt al 20 jaar met beloningen

Op de aandeelhoudersvergadering volgende maand zal Van der Veer de kop van Jut zijn. Hij brak vorige maand de carrière van VVD-minister Halbe Zijlstra, die een leugen vertelde over zijn aanwezigheid bij een private ontmoeting van Van der Veer met de Russische president Poetin. Nu vertrekt Van der Veer met een beschadigde reputatie.

Semi-overheidsinstellingen

ING zei dinsdag in haar verklaring dat de commissarissen de reactie (banktaal voor: woede) in de samenleving op dit „duidelijk gevoelige onderwerp” hebben onderschat. Een understatement. GroenLinks-leider Jesse Klaver schreef al aan een spoedwet om de beloningen in de bankensector verder te beteugelen. Hij speelde twee jaar geleden ook een hoofdrol toen de Tweede Kamer hogere topbeloningen veroordeelde bij ABN Amro, de bank waarin de overheid de meerderheid van de aandelen bezit. Klaver en minister-president Mark Rutte (VVD) bleken het nu opvallend eens over het karakter van ING. De bank is een zogeheten systeembank, die in barre tijden (zoals in 2008) door de overheid en de belastingbetalers gered zal worden. Het zijn een soort semi-overheidsinstellingen, zei Rutte.

Deze politieke consensus dreef ING in de hoek. Een hoge beloning voor het topkader is voor commissarissen een soort verzekering. Een verzekering tegen het risico dat topmanagers weggaan of worden weggekocht. Want dan heb je als raad van commissarissen een dubbel probleem: je moet een nieuwe topman vinden én iedereen weet dat de lage beloning een rol speelt. Om een vervanger te rekruteren moet je toch met de beloning omhoog.

Bijna een miljoen euro extra, zoals voor Hamers, valt weg in de afronding. De nettowinst van ING was vorig jaar 4,9 miljard. Bovendien is de beloningsverhoging gelegitimeerd door onderzoek van een adviesbureau. Harde cijfers. Meten is weten.

Maar de samenleving ziet geen verzekering, die ziet een miljoen euro opslag. Inééns. Een duizelingwekkend bedrag. Dat pikt men niet.

Lees ook het commentaar: Met wat gezond verstand had ING alle commotie kunnen vermijden
    • Menno Tamminga