Dit zijn de vier belangrijkste thema’s van de raadsverkiezingen

Verkiezingscampagne

Vier thema’s komen het vaakst terug in de campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen, blijkt uit de rapportages aan NRC uit 328 gemeenten. Identiteit valt daar niet onder.

De gereformeerde kerk in Kruiningen. Foto Roos Pierson

Identiteit? Nee, in het Utrechtse Veenendaal is dat helemaal geen issue. „Daar doen de landelijke media vooral aan. Wij spreken alleen over de dingen waarover wij gaan”, zegt griffier Franske van Hooijdonk. Dat geldt ook voor een stad als Zwolle, zegt griffier Arthur ten Have. „Het vluchtelingendebat kom je zelfs in verkiezingsprogramma’s amper tegen.”

In het Zeeuwse Reimerswaal moet griffier Tycho Jansen even diep nadenken. „Bedoel je ook onze interne identiteit? Over de recente kerkscheuring in Kruiningen gaat het nog regelmatig. En ook de bouw van een megakerk in Yerseke roept heftige gevoelens op.”

Als je de landelijke politici hoort praten, kun je nog wel eens een heel verkeerd beeld krijgen van waar de gemeenteraadsverkiezingen over gaan. Dan hebben ze het bijvoorbeeld over de islam, topsalarissen, racisme en de bio-industrie.

Vraag je het in de 335 gemeenten waar op 21 maart verkiezingen zijn, zoals NRC deed (tot nu toe reageerden 328), dan gaat de campagne over heel andere dingen. Over huizen, wegen, parkeerplaatsen, buurtcentra en afvalbakken hebben lokale politici het. Praktische, concrete dingen.

1 Voor wie bouwen we?

Kijk je iets verder, dan blijkt dat achter die praktische onderwerpen altijd de vraag schuilgaat: hoe behouden we het eigen karakter van onze gemeente?

Dat zie je bijvoorbeeld bij het campagnethema dat in de meeste gemeenten domineert: woningbouw.

Het enthousiasme om weer te gaan bouwen is bijna tien jaar na het begin van de crisis overal groot. Maar, is de vraag dan: voor wie moeten we in onze gemeente bouwen? En wat doet dat met onze gemeente?

Natuurlijk: dat men in de grote steden als Rotterdam, Utrecht en Den Haag over nieuwbouw, sociale woningen en de middenhuur praat, is evident. Maar ook in Hilvarenbeek, Waterland en Aalten verdeelt de woningmarkt de partijen.

Neem Aalten (Gelderland): omdat het ligt in een krimpregio, is men er terughoudend met nieuwbouw. Maar als er dan toch woningen bijgebouwd worden, moeten die dan voor starters zijn of moet Aalten meer mensen met een grotere beurs proberen aan te trekken?

In Bunnik, vlak bij de stad Utrecht, willen juist zoveel mensen wonen, dat alle partijen het eens zijn over nieuwbouw. Daar gaat de discussie over hoe dicht er mag worden bebouwd. En: hoe behouden we dan het dorpse en groene karakter?

In Zeewolde (Flevoland) worstelt men ook met groei. Mag Zeewolde doorgroeien tot een kleine stad of moet het inwonersaantal op 22.500 blijven?

Lees ook: Wat was nu eigenlijk de afgelopen vier jaar het grote thema in de lokale politiek? NRC vroeg het 335 gemeenten. Het zwembad komt lokaal altijd terug

2 De h van herindeling

In gemeenten die krimpen, moeten andere keuzes gemaakt worden. Herindelingen leiden daar tot felle discussies. Bijvoorbeeld in het Zuid-Hollandse Westvoorne, waar ‘het h-woord’ zorgt voor een splitsing tussen de landelijke en de lokale partijen. De eerste zijn vóór een fusie met Hellevoetsluis en Brielle, maar waren in de minderheid. Na de verkiezingen kan dat zomaar anders liggen.

Ook in Blaricum (Noord-Holland) zijn het de lokale partijen die zich fel verzetten tegen een fusie. Net als in Tholen (Zeeland), Nuenen (nabij Eindhoven), en in Mill en Sint Hubert (nabij Nijmegen). In die laatste plaats willen sommigen samenwerken met vijf gemeenten, anderen met drie, en weer anderen willen zelfstandig blijven.

Een fusie kan ingrijpende gevolgen hebben, weet men in de nieuwe gemeente Krimpenerwaard (Zuid-Holland). Van de vijf gemeenten die daar samengingen had er één – Schoonhoven – koopzondagen. Of dat nu in de rest ook moet worden ingevoerd, verdeelt de partijen.

Ook als zelfstandigheid niet ter discussie staat, worstelen kleine gemeenten met het op peil houden van voorzieningen. In het Gelderse Buren woedt een felle discussie over het dorpshuis van Maurik. Volgens het vorige college stond dat zo vaak leeg dat het gesloopt moet worden, maar dat leidt tot woedende reacties bij burgers. Op Texel zijn eilanders bezorgd over de zorgvoorzieningen. Zullen zij in de toekomst voor steeds meer medische ingrepen de boot naar Den Helder moeten pakken?

3 Bereikbaarheid

Leefbaarheid, dat is ook: bereikbaarheid. Het verklaart waarom discussies over verkeer, vervoer, wegen en parkeren vaak heftige emoties oproepen. Niet zelden gaat daarachter de hoop schuil de krimp met betere infrastructuur tot een halt te roepen. Bijvoorbeeld in het debat over het afschaffen van het betaald parkeren, in Vlaardingen (Zuid-Holland) en IJsselstein (Utrecht). Voorstanders denken daarmee de leegloop in de winkelstraten tegen te gaan, tegenstanders zijn sceptisch.

Of het staat symbool voor het gevoel als kleine gemeente niet serieus genomen te worden. In Noord-Brabant is de bereikbaarheid van Gemert-Bakel al jarenlang een twistpunt. Maar in plaats van een verbetering van de toegangsweg, besloot de provincie de N279 om te leggen, dwars door Gemerts grondgebied, tot verontwaardiging van de inwoners.

De gereformeerde kerk in Kruiningen.

Foto Roos Pierson
Foto Roos Pierson

Sommige gemeenten vrezen juist door een teveel aan bezoekers hun eigen identiteit te verliezen. Toerisme is een issue in Amsterdam, maar ook in het Noord-Hollandse Bloemendaal, waar een strandtent voor veel geluidsoverlast zorgt, in Zandvoort (ook Noord-Holland), dat worstelt met Airbnb, en in Giethoorn (Overijssel), waar de wegen dicht dreigen te slibben.

Het Brabantse Rucphen hoopt juist op méér toeristen. Daar heeft de gemeente grootse plannen om recreatiegebied De Binnentuin aantrekkelijker te maken. „Living” en „leisure”, zijn de kernwoorden. Niet alle lokale partijen zijn overtuigd.

4 Energie en afval

Eén opmerkelijk verschil met de campagne van vier jaar geleden: de aandacht voor duurzaamheid en de energietransitie. Echt soepel gaat dat toch nog niet. „Uiteindelijk wil niemand die windmolen in zijn achtertuin”, vat de griffier van Someren (Noord-Brabant) de discussie samen.

Openlijk voor windmolens pleiten, ligt overal lastig. Liever hebben partijen het over de ambitie „energieneutrale gemeente” te worden, ver in de toekomst, of over woningen isoleren, zonneparken, biomassa en aardgasvrij bouwen. Maar concrete maatregelen, die soms ook pijn doen?

Het tegenovergestelde kan dan weer wel lonen. In het oosten moeten steeds meer burgers hun afval zelf naar containers brengen. In Hengelo beloven meerdere partijen de terugkeer van de ‘grijze afvalbak’. ‘Afval’ is volgens een peiling van de krant Tubantia zelfs het belangrijkste verkiezingsthema.

Onderaan de lijst met prioriteiten van de Hengeloërs? Huisvesting van statushouders. En windmolens.

Correctie: in een eerdere versie van dit verhaal stond dat Nuenen nabij Den Bosch ligt, en Mill en Sint Hubert nabij Eindhoven liggen. Dit is onjuist. Nuenen ligt nabij Eindhoven, en Mill en Sint Hubert liggen nabij Nijmegen. Dit is aangepast.

    • Clara van de Wiel