Xi Jinping, leider voor het leven

China

Chinees parlement maakt eind aan maximale termijn voor presidentschap.

Straatbeeld in Beijing, deze maandag. Foto Nicolas Asfouri/AFP

Sinds deze zondag is de staatsmacht in China voor onbeperkte tijd geconcentreerd in president Xi Jinping, tevens de leider van de Communistische Partij en hoogste baas van de strijdkrachten. Het Nationaal Volkscongres, het Chinese parlement, stemde zondag met 2.958 stemmen voor, twee stemmen tegen en drie onthoudingen in met een grondwetswijziging die een einde maakt aan de limiet van twee termijnen van vijf jaar voor een presidentschap. Doordat de stemming anoniem was, zal onbekend blijven wie niet instemden met de wijziging.

Wetenschappers en critici waren al gewaarschuwd niet te reageren op het grondwetsvoorstel. Behalve enige dubbelzinnige verwijzingen naar toneelstukken uit lang vervlogen keizertijden, bleef het ook stil op de sociale media.

De ‘drie-eenheid’ tussen leiderschap van de Communistische Partij, de staat en de strijdkrachten is nu steviger dan ooit, verklaarde Shen Chunyao, hoofd juridische zaken van het Volkscongres, op de persconferentie na afloop van de stemming. „Deze vorm van leiderschap is voor zo’n grote partij als die van ons, voor zo'n groot land niet alleen noodzakelijk, maar ook het meest geschikt.”

Buitenlandse kritiek

Volgens staatskrant China Daily is het nog lang niet zeker of Xi ook echt levenslang president blijft. De krant verdedigt zich tegen buitenlandse kritiek door te stellen dat „het een gewoonte is geworden voor sommigen in het westen om slecht te spreken over China’s politieke systeem”.

Het Volkscongres ging zondag ook akkoord met het voorstel om Xi’s gedachtengoed voor socialisme met Chinese kenmerken op te nemen in de grondwet. Ook de invoering van een soort superministerie van controle op ideeën werd goedgekeurd. Officieel krijgt het de taak om fraude en corruptie uit te roeien – nu niet meer alleen binnen de Communistische Partij, maar binnen de samenleving als geheel.

Verdere reorganisaties en mogelijke fusies tussen partij- en staatsorganen worden deze week nog verwacht.

Matthias Stepan, China-onderzoeker aan het Duitse Merics-instituut signaleert een „breder project om de functies van de partij en de staat samen te voegen”.

Anders dan alleenheersers zoals Mao Zedong zou president Xi Jinping zich wel degelijk aan de wet houden. Aleen past hij die aan zoals hij wil, met behulp van de alomtegenwoordige Communistische Partij die waar nodig druk kan uitoefenen. „Dat brengt China dichter bij een volwaardige eenpartijstaat”, zegt Stepan.

Harde breuk

De grondwetswijziging is een harde breuk met de afgelopen drieënhalf decennium. De limiet aan het presidentschap was in 1982 onder Deng Xiaoping juist ingevoerd om een herhaling van het regime van Mao te voorkomen. Xi wordt nu dan ook gewaarschuwd voor maoïstische praktijken. Cary Huang schrijft in de South China Morning Post, een min of meer onafhankelijke krant met een redactie in Hongkong, dat „slechts weinig mensen Xi’s autoriteit in twijfel zullen durven trekken”, wat kan leiden tot beoordelingsfouten en verkeerd beleid.

In het gesloten politieke systeem zullen „politici uit verschillende facties achter de schermen strijden om macht en middelen die voorheen onder de Partijtop verdeeld werd”. Xi zal als sterke man almaar sterker worden en almaar meer vijanden maken. Het is nog ver weg, maar op de vraag wie zo’n leider op wil volgen, heeft nu nog niemand een antwoord.

Commentaar pagina 17