Vertwijfeling in Duitsland over de grote bondgenoot

Relatiecrisis Duitsland snapt niet waarom bondgenoot Amerika de pijlen zo richt op de Duitse economie. Ook al blijkt het bluf, de relatie is geschaad.

Spiksplinternieuwe BMW's staan klaar om verscheept te worden. BMW, Volkswagen en Daimler-Benz (fabrikant van Mercedes) produceerden in 2017 meer dan 800.000 auto's in de VS. Duitse autobouwers exporteerden er maar 494.000 naar de VS. Foto Luke Sharrett/Bloomberg

President Donald Trump bracht maandag in Duitsland enige opluchting teweeg, met zijn mededeling dat hij met de Europese Unie wil onderhandelen over de economische betrekkingen – en in het bijzonder over lagere importheffingen voor Amerikaanse producten. De angst voor een regelrechte handelsoorlog is daarmee weliswaar niet weggenomen, maar voorlopig wel even gesust.

Bondskanselier Angela Merkel had eerder op de dag al gezegd dat ze haar hoop heeft gevestigd op gesprekken met de Amerikanen. Ze zei blij te zijn dat de Europese Commissie daartoe al een aanzet heeft gegeven. Wel erkende ze koeltjes dat de afgelopen dagen „de omstandigheden misschien wat gecompliceerder zijn geworden”.

Maar natuurlijk is exportland Duitsland behoorlijk geschrokken van de dreigementen van Trump met een handelsoorlog. En helemaal van de manier waarop hij speciaal Duitsland en de Duitse auto-industrie in het vizier neemt. „We zullen strafheffingen opleggen aan Mercedes-Benz, we zullen strafheffingen opleggen aan BMW”, dreigde hij dit weekeinde, niet voor de eerste keer, op een verkiezingsbijeenkomst in Pennsylvania.

De Duitsers begrijpen het niet goed. Hoe is het mogelijk dat de grote bondgenoot, die Duitsland, althans West-Duitsland, er na de Tweede Wereldoorlog zo fantastisch bovenop hielp, zich nu zo vijandig opstelt? Hoe kan Amerika, dat zich als geen ander land sterk heeft gemaakt voor vrijhandel, nu kiezen voor protectionisme?, vragen commentatoren zich vertwijfeld af.

Alleen al het woord ‘oorlog’ heeft in Duitsland nog altijd een zwaardere lading dan in veel andere landen. Ook wanneer het gaat om een oorlog met importtarieven in plaats van met bommen en granaten. Of is het alleen maar bluf van de man in het Witte Huis, en valt een groot conflict met ernstige gevolgen nog te vermijden?

Lees ook: Waarom Trump Duitsland wil raken

Zijn we nu geen vrienden meer? kopte de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung afgelopen zondag dramatisch. Na een lang betoog, aangekondigd als ‘een afscheidsgroet’ aan het eens bewonderde Amerika, is de conclusie dat gezien de manier waarop Trump zich uitlaat „de vriendschap duidelijk voorbij” is.

Niet minder gealarmeerd is Die Zeit. Op de voorpagina staat naast een tekening van Trump als King Kong op de Berlijnse televisietoren, in grote rode letters de kop: Trumps aanval op Duitsland.

Ook als het conflict uiteindelijk blijkt mee te vallen, is er aanzienlijke schade toegebracht aan de Duits-Amerikaanse relatie. In een land waar altijd een latent anti-Amerikanisme broeit, is steun voor goede transatlantische betrekkingen gemakkelijk ondergraven.

Lees ook deze analyse: Trump geeft aanzet tot nieuwe handelsoorlog

Voor de nieuwe Duitse regering die woensdag aantreedt, is het van het grootste belang dat de Europese Unie zich in de confrontatie met de regering-Trump niet uit elkaar laat spelen. Op de volgende Europese top zal de kwestie worden besproken, kondigde Merkel maandag aan. Een eensgezinde Europese opstelling is cruciaal om de vrije handel te verdedigen, zei ze. Maar voor Duitsland is een gesloten Europees front nu vooral onontbeerlijk om een aanval op de Duitse autofabrikanten af te slaan. Houden de VS vast aan het verhogen van importtarieven voor staal, aluminium en auto’s, „dan moeten we natuurlijk overleggen met wat voor tegenmaatregelen we daarop moeten reageren”, zei Merkel.

    • Juurd Eijsvoogel