Strijd om sabbatsluiting splijt Israël

Religieuze rustdag

In Ashdod, waar burgemeester sluitingen beval, protesteerden bewoners massaal tegen de „terreur van de ultra-orthodoxen”.

Ultra-orthodoxe mannen in Jerzualem, bij een bord dat de richting aangeeft naar een rekruteringsbureau van het leger. Ultra-orthodoxe joden hoeven in de praktijk niet in het leger. Foto Ammar Awad/Reuters

Het is druk bij wijkcentrum Diouna in de Israëlische kuststad Ashdod. Een Spiderman met paardenstaart en een Hulk met bruine krulletjes leven zich uit op het springkussen, kleuters met engelenvleugeltjes en geschminkte konijnensnuitjes staan in de rij voor de circusacts.

Een gezellige kinderactiviteit op een zonnige zaterdagmiddag? Niet alleen. Op twee meter van het springkussen is een jongen met oorbel en een ‘Veni, vidi, vici’-tatoeage op zijn arm in een heftige discussie verwikkeld met een gezette man in colbert, die de wethouder van Cultuur blijkt te zijn. Een andere actievoerder deelt A4’tjes met actiepunten uit aan de aanwezige ouders. Het is hier zo druk dat niet alle kinderen naar binnen kunnen, dat komt doordat bijna alle andere culturele instellingen dicht zijn op sabbat, het joodse weekend.

Supermarktwet

Ashdod is brandpunt in de strijd om de sabbatssluiting. Nog voor de Knesset begin dit jaar de omstreden ‘supermarktwet’ aannam, zodat bedrijven niet alleen lokale maar ook landelijke toestemming nodig hebben open te zijn op vrijdagavond en zaterdag, begon de burgemeester van Ashdod sluitingsbevelen uit te delen aan bedrijven en instellingen die jaren probleemloos open waren geweest. Daarop gingen bewoners van Ashdod massaal de straat op om te protesteren tegen wat zij de „terreur van de ultra-orthodoxen” noemen.

De strijd draait om meer dan wel of niet uit eten of shoppen op de religieuze rustdag. Veel seculieren zijn bang dat de ultra-orthodoxe partijen onevenredig veel macht verwerven. in de lokale en landelijke politiek. Het kabinet van premier Netanyahu is zo afhankelijk van de religieuze coalitiepartners, Shas en United Torah Judaism, dat het dit weekend zelfs dreigde te vallen op een andere religieuze kwestie: de ultra-orthodoxe partijen weigeren de staatsbegroting goed te keuren als de Knesset niet instemt met twee wetsvoorstellen die de vrijstelling van militaire dienstplicht voor religieuze studenten blijven garanderen. Dat privilege staat sinds een beslissing van het Hooggerechtshof in 2017 op losse schroeven.

Lees ook: Israëlische kabinet wankelt door conflict coalitiepartners

„Het gaat om het principe van individuele vrijheid”, zegt IT-manager Kathy Bar-Shalom, die met haar gezin in de rij staat voor een niet-koosjer restaurant. Binnen zitten de houten banken stampvol, tussen de bier- en whiskyreclames rennen obers af en aan met vleesschotels en salades. Voor de meesten is zaterdag de enige vrije dag in de week. Bar-Shalom komt uit een naburig dorp waar alles dicht is met sabbat, ze hoopt dat het in Ashdod niet zo ver komt. „De religieuze overheersing van de stad wordt erger.”

Vooral veel sterke drank

In Israël zijn de meeste winkels en instellingen gesloten met de sabbat, het beleid verschilt nu nog per stad. Bedrijven die hun deuren openen, betalen in veel steden elk weekend een gemeentelijke boete voor het verbreken van de sabbatsluiting. In een winkeltje dat chips, water en vooral veel sterke drank verkoopt, laat verkoper Khinataev een bon zien: 320 shekels (73 euro) boete, valt in het niets bij de weekendomzet. „Sabbat is de drukste dag van de week.” Andere bedrijven, zoals twee winkelcentra, waren nooit beboet tot de burgemeester ingreep.

„We willen niet dat onze stad wordt overgenomen door de religieuzen”, zegt protestleider Guy Saar, de jongen met de tatoeage. Ashdod is de zesde stad van Israël met een ultra-orthodoxe gemeenschap van zo’n 20 procent. De overgrote meerderheid van de 250.000 inwoners is seculier. De activisten vrezen dat andere seculiere steden volgen als Ashdod ‘valt’.

We willen niet dat onze stad wordt overgenomen door de religieuzen

Guy Saar, organisator van het protest

De ultra-orthodoxe joodse wijk ligt op loopafstand van het winkelcentrum, maar de lawaaiige terrassen met mensen in shirts en korte broek lijken ver weg. Mannen met zwarte bontmutsen of hoge hoeden zijn op weg naar de synagoge, op een speelplaats tussen de flats zitten jongetjes met pijpenkrullen en meisjes met rokken op de schommel. Een groepje vrouwen staat te kletsen.

‘In Europa is toch ook zondagsrust'

Op de vraag wat ze vinden van de protesten, reageren ze schouderophalend. „Het is voor de winkeliers zelf niet goed om open te gaan,” zegt een vriendelijke dame – lange rok, hoofddoek om het hoofd. „Wie zich aan de sabbat houdt, wordt gezegend.” En als die mensen niet geloven? Discussie. Een jonge vrouw met felle ogen valt in: „De wet van dit land is joods, dus ze moeten zich aan de joodse wetten houden. Jullie in Europa hebben toch ook zondagsrust? ”

Andere buurvrouwen kunnen meer begrip opbrengen voor het idee dat de ene winkel wel opengaat en de andere niet.

Terwijl de ultra-orthodoxe vrouwen op het pleintje zeggen dat er tien jaar geleden „meer respect voor de sabbat” was, zien hun stadsgenoten een paar kilometer verderop de religieuze intolerantie toenemen. De burgemeester zegt aan een „oplossing voor iedereen” te werken, maar daar hebben de actievoerders nog niets van te gemerkt. De demonstraties gaan gewoon door. Wel zijn de boetes gestopt, bevestigen winkeliers. Niemand weet waarom precies, en niemand durft te zeggen of ze definitief van de baan zijn.

Bij het populaire restaurant maakt Kathy Bar-Shalom zich voorlopig nog niet echt zorgen. „Zolang de winsten hoger blijven dan de boetes, gaan ze heus niet dicht.” En ze gaat snel naar binnen om een vrijgekomen tafeltje te bemachtigen.

    • Jannie Schipper