Opinie

Herbewapening Russen is vechten tegen windmolens

Hoe moeten wij Poetins recente (kern)wapengekletter interpreteren? Analist ontleedt de dreigementen.

Een deel van Vladimir Poetins toespraak in de Doema had totaal geen substantie. Er klonk geen enkel baanbrekend buitenlands-politiek initiatief. De belangrijkste problemen van de Russische buitenlandse politiek – Oekraïne, de betrekkingen met het Westen, het uitzichtloze Syrische militaire avontuur, de Amerikaanse beschuldigingen van Russische inmenging in de verkiezingen – werden zelfs niet aangestipt.

Hij wijdde 45 minuten aan de indrukwekkende successen van Rusland bij het ontwerpen van geraffineerde kernwapens. Dat is effectief in eigen land, omdat het de illusie schept dat Rusland terugkeert onder de ‘supermachten’. Maar het is niet meer dan een illusie, die het Russische publiek verblijdt, het westerse publiek bang maakt en op decision makers in de VS geen grote indruk zal maken. Strategisch blufpoker is nu de kern van de buitenlandse politiek geworden.

De presentatie was natuurlijk vooral tot Washington gericht, dat zo weinig rekening zou hebben gehouden met de Russen. Niemand op de hele wereld is nog geïnteresseerd in de vraag waarméé men Rusland destijds zo beledigd heeft. „Jullie wilden niet luisteren, luister dan nu maar”, zegt de Russische leider. Maar naar wat, als Poetin niets concreets voorstelt.

Alle nieuwe wapensystemen zijn volgens Poetin bedoeld om het antiraketschild van de VS buiten spel te zetten. Maar de Amerikanen zijn helemaal niet van plan het verder te ontwikkelen. Een antiraketschild tegen de strategische kernwapens van Rusland en China is onmogelijk. Er is een beperkte raketafweer geplaatst in Alaska en Californië, tegen raketten uit Noord-Korea. Maar deze is geen enkele bedreiging voor de Russische kernafschrikkingsmacht, die in reactie op een nucleaire aanval een paar honderd ballistische raketten met meer dan 1.000 kernkoppen op de VS af kan vuren.

Te trage antiraketraketten

De antiraketsystemen in Roemenië en de geplande installaties voor Polen en Japan zijn niet in staat de Russische intercontinentale ballistische raketten te verslaan. Hun baan loopt niet over de gebieden die de Amerikaanse antiraketsystemen bestrijken en de Amerikaanse raketten zijn niet snel genoeg om ze te onderscheppen. Ze zijn alleen bedoeld tegen raketten van Noord-Korea of Iran.

De strategische bedreiging die Poetin zegt te willen neutraliseren, bestaat dus nog helemaal niet. Maar de Russische militaire top en de defensie-industrie hebben hem van het tegendeel overtuigd.

Een groot deel van wat Poetin aankondigde is nog lang niet uitontwikkeld, laat staan militair inzetbaar. Het duurt nog minimaal een paar jaar voor de zware raket Sarmat kan worden ingezet. Bovendien zijn Sarmats, opgesteld in silo’s met bekende locatie, kwetsbaar voor een preventieve aanval.

Weet de president dat veel nieuwe wapens weggegooid geld zijn?

De strategische afschrikking van de Sarmat zal wel toenemen als de kernkoppen ervan worden vervangen door zogeheten hypersonic glide vehicles. Dat zijn projectielen die in glijvlucht een snelheid bereiken van vele malen de geluidssnelheid en bestuurbaar zijn, zodat ze ontwijkende manoeuvres kunnen uitvoeren. De VS en China werken aan deze technologie (en Poetin zei dat zijn land hetzelfde doet met het wapensysteem Avangard).

Tot onderhandelen dwingen

Krankzinnig dom klinkt daarentegen de strategische kruisraket die Poetin aankondigde. Die raket zou behalve een kernlading ook een nucleaire aandrijving hebben, die het wapen een onbeperkte actieradius zou geven. Vermoedelijk gaat het nog slechts om een prototype. Dit past in de categorie ‘geheime operaties’, bedoeld om de Amerikanen angst aan te jagen en tot onderhandelingen te dwingen. Het idee voor zo’n raket bestaat al sinds begin jaren zestig, maar er zijn enkele problemen. Zo’n motor laat tijdens zijn vlucht een radioactief spoor na en een ongeluk (of het neerschieten) zou leiden tot radioactieve vervuiling van de omgeving.

Omdat de reactor lang voor de lancering moet worden opgestart is de inzet moeizaam, vooral in ongedisciplineerde militaire omstandigheden. De snelheid van de raket is waarschijnlijk beperkt, wat de kwetsbaarheid vergroot. Gewone kruisraketten zijn effectiever en minder riskant.

Dezelfde waarom-vraag moet ook gesteld worden aan de genieën die de strategische onderzeedrone (‘Status-6’) hebben ontworpen. Zij omzeilen het (niet-bestaande) antiraketschild, maar het duurt enkele dagen voor ze hun doel bereikt hebben, het gevaar van averij en radioactieve vervuiling is aanzienlijk en het afschrikkende effect is vrijwel nul.

Het is niet moeilijk om de onderzeedrones te ontdekken: een klein formaat kernreactor is luidruchtig. Het is dus een onpraktisch, ineffectief speeltje met catastrofale risico’s op kernongelukken bij eigen kust. Als wapensysteem zijn zowel de onderzeedrone als de kruisraket met kernmotor weggegooid geld. Maar dat durfde niemand de president te zeggen.

Poetin polemiseert met de onlangs verschenen Nuclear Posture Review – een document over de uitgangspunten van de Amerikaanse nucleaire strategie – dat onbezonnen de mogelijkheid oppert van een ‘beperkte’ kernoorlog. . Maar hij zegt er niet bij dat de Amerikanen daarmee reageren op de (niet-bestaande) dreiging van de Russische nucleaire doctrine ‘escalatie ter de-escalatie’. Die zou inhouden dat Rusland, om een nederlaag in een lokaal conflict te voorkomen, bereid zou zijn tactische kernwapens in te zetten, om het Westen te dwingen af te zien van verdere militaire acties.

Verwarring zaaien

Die doctrine bestaat niet in Rusland, maar in plaats dat Poetin daarover maximale duidelijkheid geeft en Westerse zorgen daarover wegneemt, brengt hij zijn ‘partners’ alleen maar meer in verwarring door zich bereid te verklaren elk gebruik van kernwapens tegen de Russische Federatie en haar bondgenoten direct te beantwoorden. Misschien wil hij duidelijk maken dat het geen zin heeft te proberen om op nucleair gebied een overwicht op Rusland te krijgen en Moskou te dwingen tot onvoordelige deals?

Ik vrees dat er met Poetins rede uiteindelijk een ander signaal is afgegeven: dat de Russische leiding de bedreigingen voor strategische nucleaire stabiliteit inadequaat inschat en bereid is zonder enige maatschappelijke discussie afweermiddelen in te zetten tegen bedreigingen die niet bestaan of sterk worden overdreven. Bedreigingen die met veel goedkopere en minder provocerende middelen zouden kunnen worden ingedamd.

En dat is een ernstig destabiliserend signaal.