Opinie

    • Jannetje Koelewijn

Een bankier is ook maar een chimpansee

Jan van Hooff (81), primatoloog, emeritus hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, bestudeert zijn hele leven al het sociale gedrag van primaten, de zoogdierenorde waartoe ook de mens wordt gerekend. Wat heeft hij te zeggen over Ralph Hamers? Dat zijn streven naar méér evolutionair gezien volkomen natuurlijk en normaal is, en zeker geen ontsporing. „We worden beheerst”, doceert hij, „door de drang om controle te krijgen over de factoren die ons voortbestaan bepalen, of het nu gaat om de toegang tot bestaansmiddelen of het ontwijken van gevaren. Ons sociale gedrag wordt bepaald door heel oude emoties die te maken hebben met zelfhandhaving en sociaal overwicht en prestige.” Liefst bepalen we zelf wat goed voor ons is. Liefst laten we onze oren níét hangen naar wat anderen van ons vinden. En ja, liefst pakken we wat we pakken kunnen.

Maar dan zijn maar. Primaten, groepsdieren, zijn voor hun overleving wél van elkaar afhankelijk. Jan van Hooff: „De alfa – bij chimps een man, bij soorten als de bonobo ook vaak een vrouw – kan niet ongebreideld zelfzuchtig zijn. Hij moet tolerant zijn en anderen iets gunnen, anders verliest hij de steun van zijn coalitiegenoten en is hij ‘af’. Hij is niet alleen door zijn eigen kracht een alfa, maar ook dankzij de groep en als hij niet oppast keert die groep zich tegen hem. Het is een subtiel evenwicht. Eigenbelang nastreven, ja, zeker! Maar wel zo dat het ook het belang van de groep dient. Kortom: wat is zijn speelruimte, hoeveel kan hij claimen en hoeveel moet hij de anderen gunnen om zich te verzekeren van hun loyaliteit.”

Lees ook de column van Bas Heijne: Stom volk

Brengt Ralph Hamers zichzelf nu dan toch niet in gevaar? Van Hooff: „Het zou verstandig zijn als hij zich wat meer als een chimp zou gedragen.” Hij lacht. „Maar ik zie op de korte termijn geen problemen. Daarvoor leven types zoals hij te veel in hun eigen cocon, of hoe noem je dat, zijn bubbel. Binnen die bubbel gelden eigen regels en de buitenwereld wordt niet gevoeld als relevante factor.” Welke regels? „Die van de golfbaan, zoals Joris Luyendijk deze week zei. Als de concurrent zoveel krijgt, maar ik ben belangrijker, of mijn instituut is belangrijker, waarom moet ik dan met minder genoegen nemen?”

Dat die buitenwereld zich laat horen, doet dat er dan niet toe? „Alleen als het ertoe zou leiden dat onze vertegenwoordigers in het parlement zouden zeggen: en nu zetten we die voerbak eens even een flink eind weg.” En de mensen die hun rekening opzeggen? „Ach, hoeveel zijn dat er? Een paar honderd? Een paar duizend misschien? We zijn lui, hè. Opzeggen is gedoe. En is het bij ABN Amro dan beter? Bij ING weten ze heel goed: een paar dagen duiken en het is weer voorbij.”

Jannetje Koelewijn (j.koelewijn@nrc.nl) vervangt deze maandag Jutta Chorus.
    • Jannetje Koelewijn