Opinie

Laat de Chinese droom van Xi Jinping geen nachtmerrie zijn

Eind vorig jaar verboden de autoriteiten in Noord-China het gebruik van steenkool. Dit in het kader van de door president Xi Jinping geformuleerde doelstellingen om luchtvervuiling te reduceren. Het gevolg was echter dat de gasprijzen meteen verdubbelden, bedrijven moesten sluiten en miljoenen mensen in de kou zaten.

De anekdote, uit de South China Morning Post, doet denken aan de tijd dat voorzitter Mao Zedong op het hoogtepunt van zijn macht stond. Zijn lijfarts Li Zhisui beschreef in 1994 hoe Mao’s heerschappij tijdens de Grote Sprong Voorwaarts ontaardde: „Heel China was een toneel en alle mensen waren acteurs in een fantastisch spektakel voor Mao.” Hoe dat afliep, is bekend: ongekende repressie, miljoenen doden en totale achteruitgang van het land.

Nu het Chinese Volkscongres zondag besloten heeft dat Xi Jinpings presidentschap niet langer aan een termijn is gebonden, dringen de vergelijkingen met Mao zich op. Voor zover het Chinese leiderschap nadien uit de noodlottige dictatuur van de Grote Roerganger lessen had getrokken en voorzichtig begonnen was met invoering van rechtsstatelijke beginselen, zijn die vanaf heden ongedaan gemaakt. Mao was volgens zijn lijfarts „een man die aan geen enkele wet onderworpen was”. En dat geldt nu ook voor Xi.

Zijn grote sprong voorwaarts is die van de ‘Chinese droom’ en de ‘vernieuwing van de Chinese natie’, einddatum 2035. Xi is dan 82.

Zijn macht ontleent Xi overigens vooral aan zijn functie als secretaris-generaal van de Communistische Partij en aan zijn rol als baas van de strijdkrachten. Het feit dat Xi zich liet fotograferen terwijl hij in uniform een militair defilé afnam, was niet alleen maar symbolisch. De gedachte dat hij zijn presidentschap na 2023 wil voortzetten eenvoudig omdat hij net als Mao geen formeel staatshoofd naast zich duldt, lijkt plausibel.

Xi deed zijn greep naar de alleenheerschappij onder de dekmantel van strijd tegen corruptie, een streven dat kan rekenen op steun onder de bevolking. Het Volkscongres heeft daarbij echter ingestemd met veranderingen die alle andere onderdelen van de samenleving weer ondergeschikt maken aan de partij. Met de gelijktijdige instelling van een oppermachtig orgaan om ‘corruptie’ ook buiten de partij te bestrijden, is de jacht geopend op dissidenten. Dat geldt met name ook voor al diegenen die via internet oppositie bedrijven tegen de dwingelandij van de partij: Xi wil met zijn Grote Chinese Firewall Chinezen afschermen van beïnvloeding door westerse sociale media .

Omgekeerd oefent China in toenemende mate invloed uit buiten de eigen landsgrenzen en ook daarom is de besluitvorming van het Volkscongres van belang. Zij onderstreept dat de breed gedeelde verwachtingen na de Val de Muur niet zijn verwezenlijkt. Die verwachting was, grofweg, dat de onderlinge verwevenheid van landen via de wereldmarkt automatisch zou leiden tot de overwinning van de liberale democratie en de universele mensenrechten. Vastgesteld moet worden dat het beeld nu totaal anders is: krachtige autocraten heersen over Rusland, Turkije en dus China. En het democratische baken voor de westerse waarden, de Verenigde Staten, zendt op zijn best tegenstrijdige signalen uit. Natuurlijk past Nederland geopolitieke bescheidenheid. Maar ons land kan desondanks, als lid van de Europese Unie en op dit moment als fungerend voorzitter van de VN-Veiligheidsraad, bezwaar aantekenen waar grenzen worden overschreden en mensenrechten geschonden.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.