Profiel

Pandjesbezitter Wybren van Haga (VVD) voert politiek alsof het oorlog is

Tweede Kamerlid In Haarlem overheerst opluchting over het vertrek van Tweede Kamerlid Wybren van Haga naar Den Haag. De VVD wacht op het oordeel van de integriteitscommissie.

Hij heeft het zich plechtig voorgenomen: hij gaat „niemand schofferen” in zijn afscheidsspeech. Begin november 2017 zegt Wybren van Haga na ruim zeven jaar de gemeenteraad van Haarlem vaarwel. De fractievoorzitter van de VVD gaat de Tweede Kamer in.

In zijn tijd in Haarlem is er vrijwel geen debat voorbijgegaan waarin Van Haga niet een collega of een bestuurder heeft beschimpt. Dat doet hij ook bij zijn afscheid. Eén collega noemt hij „een expert, ik weet niet waarin”. Een ander, een oud-schoolgenoot, vergelijkt hij met „de slang uit Jungle Boek”. Ook zijn eigen fractie moet het ontgelden. Zo doet één VVD-raadslid zijn inhoudelijke kennis en gedrevenheid teniet „door altijd weer de verkeerde keuzes te maken”.

Van Haga vertrekt uit Haarlem in de stijl die men daar van hem gewend is: studentikoos, sarcastisch en op de man spelend. „Het is goed dat hij naar Den Haag is gegaan. Zowel voor de Haarlemse VVD als voor hemzelf”, zegt een partijgenoot, die net als andere nog in Haarlem actieve politici niet met naam wil worden genoemd omdat over Van Haga praten zijn eigen positie zou kunnen schaden.

Sjopperdepop

In Den Haag vragen VVD’ers zich inmiddels af hoe Wybren van Haga (51) geselecteerd heeft kunnen worden voor de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Binnen zes weken nadat hij in de Kamer is geïnstalleerd, komt hij negatief in het nieuws. Van Haga is naast politicus ook vastgoedondernemer. Hij exploiteert, voornamelijk via zijn bedrijf Sjopperdepop Vastgoed BV, 90 woningen en 46 winkels, merendeels in Amsterdam en Haarlem.

Als deeltijdraadslid mocht hij zijn politieke carrière met zijn eigen zaak combineren. Als Kamerlid mag dat niet. „Stel dat ik dat [de Tweede Kamer, red.] haal, dan heb ik wel een probleem”, zegt hij begin 2017 tegen het Haarlems Dagblad. Van Haga denkt het op te lossen door in oktober zijn zaken op afstand te plaatsen en een werknemer de baas te maken.

In december brengt Het Parool naar buiten dat op verschillende Amsterdamse adressen in het bezit van Van Haga de gemeentelijke huurregels worden overtreden. In een reactie bevestigt Van Haga dat en beschuldigt hij de verantwoordelijke SP-wethouder van „een soort razzia”. De VVD stelt vervolgens een integriteitsonderzoek in naar zijn handelen.

Lees ook De ondermaatse verhuurpraktijken van een VVD-Kamerlid

Als NRC huurders van Sjopperdepop opzoekt, blijkt dat Van Haga zich in januari nog actief bemoeit met de verhuur van appartementen. Uit gesprekken met huurders rijst bovendien het beeld van een man die in zijn opereren telkens de grens van het toelaatbare opzoekt. Die indruk wordt gedeeld door politici die in Haarlem met hem te maken hebben gehad. Van Haga wordt geprezen als een gedreven, vasthoudend, kritisch en inhoudelijk raadslid wat betreft de verkoop van gemeentelijk vastgoed. Maar hij wordt meer herinnerd om zijn toon dan zijn inhoud.

Hij maakte lijstjes met zwakheden om raadsleden onderuit te halen

Haarlems raadslid

Corporale branie

Wybren van Haga is na een technische studie, dienstplicht en aantal banen in het buitenland, onder meer voor Shell, teruggekeerd naar Haarlem. Hij is sinds 1982 lid van de VVD en komt in 2010 in de gemeenteraad. Zijn stijl van politiek bedrijven wordt eerst nog als verfrissend gezien. „Hij bracht een soort corporale branie, à la Jort Kelder”, zegt een raadslid uit die periode.

De VVD zit dan in de coalitie, maar stelt zich lang niet altijd als zodanig op, zegt een voormalige coalitiepartner. Zeker niet nadat Van Haga samen met twee fractiegenoten een coup pleegt om de fractievoorzitter van de VVD af te zetten. Van Haga bestrijdt wethouders alsof hij in de oppositie zit. Als het gerucht gaat dat een GroenLinks-wethouder niet in Haarlem woont, gaat Van Haga persoonlijk bij diens huurhuis door de brievenbus gluren en kaart hij de kwestie aan als schijnconstructie.

Wanneer in 2012 een VVD-wethouder moet vertrekken, haalt de partij een oudgediende terug: Cornelis Mooij is al sinds 1985 bestuurder namens de VVD. Hij schrikt van de toonhoogte en de omgangsvormen. „Toen ik kwam, was de relatie met andere partijen al vrij slecht, maar nadat ze in 2014 tot de oppositie veroordeeld werden, hield de boosheid aan”, aldus Mooij. „Hoe Van Haga zich opstelde heeft niet bijgedragen aan goed bestuur. Daarvoor zijn enige souplesse en sociale vaardigheden nodig.”

Ook anderen zien de relaties verslechteren als de VVD buiten de nieuwe coalitie wordt gehouden. „Het werd zo zuur, naar en rancuneus. Je voelde aan alles dat er een persoonlijke wrok was”, zegt Maaike Pippel, die destijds namens D66 de coalitieonderhandelingen leidde.

Van Haga’s gedrag werd „bijna tactische oorlogsvoering”, zegt een raadslid, verwijzend naar Van Haga’s verleden als dienstplichtig officier bij de commandotroepen. „Hij maakte lijstjes met karaktertrekken, met zwakheden van andere raadsleden. Die gebruikte hij dan om je onderuit te halen.”

Ondanks de kritiek die partijgenoot Mooij op Van Haga heeft, stemt hij in als het ambitieuze raadslid hem vraagt een aanbevelingsbrief te schrijven voor zijn kandidatuur voor de Tweede Kamer. Van Haga krijgt plek 41 op de lijst. Te laag, vindt hij zelf, maar hij denkt toch dat het zal lukken om in de Kamer te komen.

Van Haga spendeert 60.000 euro aan zijn eigen verkiezingscampagne. Hij neemt filmpjes op met oud-schaatser Erik Hulzebosch, waarin hij klaagt over alle regels waarmee hij als ondernemer te maken heeft. „De overheid is de grootste vijand”, aldus Van Haga.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen kreeg Van Haga steun van de oud-burgemeester van Haarlem, de PvdA’er Bernt Schneiders.

In een paginagrote advertentie in het Haarlems Dagblad kondigt de oud-burgemeester Bernt Schneiders aan dat hij dit keer niet op zijn eigen PvdA stemt, maar op Van Haga. Het is de climax van de relatie die Van Haga heeft met de voormalige burgemeester. In de raadszaal kwamen ze regelmatig in botsing, daarbuiten zijn ze vrienden, bevestigt Schneiders. „Ik heb hem in zijn campagne niet alleen gesteund omdat we vrienden zijn, maar ook omdat het een markant iemand is met een hele andere achtergrond en ander karakter dan de meeste volksvertegenwoordigers. Al vraag ik me achteraf wel af wie ik daar een plezier mee heb gedaan.”

Uit gelekte e-mailconversaties tussen de twee blijkt dat ze onder meer overlegden over een motie en over een geschil dat Van Haga heeft met de gemeente over de grenzen van zijn tuin van de monumentale villa die hij in 2011 voor 2,5 miljoen euro kocht.

Ook wordt uit de mails duidelijk dat Van Haga optreedt als vastgoedadviseur van de burgemeester. In 2015 koopt Schneiders rechtstreeks een appartement in Amsterdam van Van Haga, als investeringsobject. Bij de gemeente is dit nooit gemeld, daar is geen verplichting toe of register voor. Collega-politici waren verbaasd, maar zeggen dat het „gewoon mag”. Het is „heel netjes getaxeerd en via een makelaar verlopen”, zegt Schneiders.

‘Nestbevuiler’

Als Van Haga in oktober naar Den Haag vertrekt, breekt er een richtingenstrijd uit binnen de Haarlemse VVD. Wanneer in de plaatselijke krant een positief artikel verschijnt over Anne Sterenberg, de tegenstander van Van Haga’s favoriete opvolger, reageert hij woedend in de groepsapp VVD Campagneteam. „Wat een NSB’er”, schrijft hij. Als hij daar door anderen op wordt aangesproken, biedt hij zijn excuses aan. „In plaats van dat woord had ik iets moeten zeggen als ‘verrader’, ‘farizeeër’ of ‘nestbevuiler’.”

Sterenberg wordt vlak daarna door de Haarlemse afdeling gekozen als lijsttrekker en fractievoorzitter. Tot opluchting van sommige VVD’ers. „Van Haga beschadigde de partij. Zijn vertrek biedt mogelijkheden een andere koers te varen. We worden in de gemeenteraad nu meer serieus genomen dan hiervoor.”

De uitkomst van het integriteitsonderzoek dat intussen tegen Van Haga loopt, is niet alleen spannend voor hem. De coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie rust op een krappe meerderheid van 76 zetels. „Het is linke soep”, zegt Bernt Schneiders. „Als uit dat integriteitsonderzoek blijkt dat ze van hem af willen, niet om de feiten, maar omdat het beeld niet goed is, gaan ze nog een hele zware pijp met hem roken. Als Wybren zich op een onterechte manier behandeld voelt, kan hij er met zijn zetel vandoor gaan. Of misschien sluit hij zich wel aan bij Forum voor Democratie. Wie weet.”

    • Sam de Voogt
    • Emilie van Outeren