Commentaar

Trumps handelsbeleid raakt aan rauwe machtspolitiek

Bluf was het dus niet: donderdag tekende de Amerikaanse president het besluit tot een heffing van 25 procent op ingevoerd staal en 10 procent op aluminium. Canada en Mexico, buurlanden en flinke staalexporteurs blijven buiten schot, maar alleen als zij zich toeschietelijk opstellen bij de heronderhandelingen over het Nafta-vrijhandelsverdrag voor Noord-Amerika, dat alweer een kwart eeuw oud is. Ook Australië mag rekenen op coulance. Duitsland echter niet. Dat krijgt ook herhaaldelijk kritiek van de Amerikaanse president op de export van auto’s naar de VS.

Een en ander illustreert dat Trump de staalinvoer gebruikt als instrument voor machtspolitiek. Toegang tot de Amerikaanse markt heeft zijn prijs, en die prijs wordt berekend via loyaliteit en volgzaamheid. Tegelijk doet Trump een poging de Europese Unie uit elkaar te spelen.

Het moet gezegd: dit lijkt op dictatoriaal gedrag. Wie dacht bondgenoot te zijn, of vertrouweling, weet nu dat hij op elk willekeurig moment uit de gratie kan vallen. Onberekenbaarheid is een machtsmiddel. Al dan niet opzettelijke irrationaliteit kan dat ook zijn. Het lijkt op dit moment niet uit te maken of de heffingen zin hebben. Of zij meer schade veroorzaken dan baat hebben. Ook, en misschien wel vooral, in de Amerikaanse industrie die straks moet werken met duurder staal. En voor de Amerikaanse consument, en stemmer, die duurder uit kan zijn.

Hier lijkt geen bestuurder te handelen met een oog voor het grotere belang. Laat staan de hoogste functionaris van de belangrijkste wereldmacht. Hier is een zakenman aan het werk, met alle reflexen die in het klein wel werken. Maar toegepast op de grote buitenwereld zeer riskant kunnen uitpakken. Of zelfs destructief.

Trumps beroep op de ‘nationale veiligheid’ waarmee de staal- en aluminiumheffingen worden gemotiveerd, is riskant. Deze uitzonderingsclausule in het internationale handelsrecht mag niet licht gebruikt worden. Als meer landen het Amerikaanse voorbeeld zouden volgen, dan is de doos van Pandora open en loopt het internationale handelssysteem gevaar. En dan is iedereen slechter, veel slechter af.

Zo stampt Trump als een olifant door de porseleinkast van de globalisering. De rest van de wereld zal een antwoord moeten vinden. De Europese Unie heeft al een jaar een lijst met mogelijke represailles. Dat is goed, en het wijst de burger er bovendien op dat het zin heeft om deel uit te maken van een groter economisch blok dat een vuist kan maken. Er komt iets goeds uit ‘Brussel’. De Europese Commissie zal een smal pad moeten bewandelen tussen de dreiging met een geloofwaardige vergelding en de-escalatie.

In de tussentijd valt te hopen dat de Republikeinen in het Amerikaanse Congres er in slagen de president op andere gedachten te brengen of, indien dat niet werkt, de voet dwars te zetten. Dit vergt politieke moed en intellectuele overtuiging. Vrijhandelaars zijn er zat in Republikeinse kring. Maar er waren ook zeer veel voorstanders van strikte begrotingsdiscipline – tot zij massaal stemden vóór de enorme belastingverlaging en begrotingsimpuls van december en februari.

Het beeld tekent zich af van een Amerikaanse president die op handelsgebied niet terugschrikt voor rauwe machtspolitiek, gedreven door de overtuiging dat een handelstekort de schuld is van het buitenland en moet worden gezien als een nederlaag. De nationale economische adviseur die Trump op andere gedachten kon brengen, de zakenbankier Gary Cohn, kondigde dinsdag zijn vertrek aan.

Daarmee waait er nu, ongehinderd, een gure wind door de wereldeconomie. Het is nog niet te laat: de lauwe reactie op de financiële markten suggereert dat bedrijven én beleggers nog moeten zien hoe heet de soep uiteindelijk gegeten wordt.

Dat vergt zelfbeheersing, vooral van de landen die zich bondgenoot beschouwen van de Verenigde Staten. Maar uiteindelijk zal die van twee kanten moeten komen. Voorlopig zijn daar weinig tekenen van. Door Amerika weer groots te willen maken, is Trump bezig de statuur en betrouwbaarheid van zijn land onherstelbaar te beschadigen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.