Vijfsterren proberen populistenlabel van zich af te schudden

Italiaanse kabinetsformatie Partijleider Luigi Di Maio wil niet langer boos van de zijkant roepen, maar gaan regeren. Zijn Vijfsterrenbeweging wordt van een partij-tegen een partij-vóór.

De Italiaanse president Sergio Mattarella ontmoet Luigi Di Maio op 8 maart, tijdens een ceremonie in het kader van Internationale Vrouwendag. Foto AFP

Het is een foto waar Luigi Di Maio heel blij mee is: de leider van de Vijfsterrenbeweging die de hand schudt van president Mattarella. De gelegenheid was Internationale Vrouwendag, donderdag. Maar de ontmoeting past precies in het streven van Di Maio zichzelf en zijn partij na de grote verkiezingsoverwinning van zondag presentabel te maken. Hij hoort er bij.

De andere winnaar van zondag, Matteo Salvini van de Lega, zei deze week dat hij zich een populist blijft noemen. Hij ziet dat als een geuzennaam. Maar Di Maio probeert dat label van zich af te schudden. De tijd van protest is voorbij, nu willen we regeren, is zijn boodschap. Van partij-tegen wordt de Vijfsterrenbeweging een partij-vóór.

Di Maio schreef deze week een brief aan La Repubblica om dat te onderstrepen. „Het was geen ideologische stem, zoals het geen proteststem was”, schreef Di Maio over de verkiezingen, waarin hij bijna 33 procent van de stemmen kreeg. „Het was een stem voor een programma.”

Lees ook: Hoe moet Italië verder na de electorale patstelling?

‘We hebben erger gezien’

Ineens gaan er deuren open. In december nog zei Luca De Montezemolo, oud-voorzitter van de werkgeversorganisatie Confindustria, dat de Vijfsterren „een gevaar voor Italië zijn, ze hebben geen ervaring en ze zijn niet competent”. Maar nu zegt zijn opvolger Vincenzo Boccia dat hij „niet bang is”, want de Vijfsterrenbeweging is „een democratische partij’’. En de gezaghebbende baas van Fiat-Chrysler, Sergio Marchionne, merkte op: „Salvini en Di Maio ken ik niet. Maar we hebben erger gezien.”

De 222 van de 630 zetels in de Kamer van Afgevaardigden (de uitslag is nog niet helemaal volledig) zijn onvoldoende om alleen te kunnen regeren. Di Maio legt nu een aantal programmapunten op tafel op basis waarvan hij steun van andere partijen hoopt te krijgen. In zijn brief somde hij de problemen op waaraan hij meteen iets wil doen: „Tien miljoen mensen” die in armoede leven. Verspilling, die hij schat op 30 miljard euro. Hoge belastingdruk. Een gevoel van onveiligheid in de grote steden. Werkloosheid, vooral onder jongeren.

Ook al leggen de Vijfsterren nu demonstratief de megafoons en de spandoeken neer en onderstrepen ze hoeveel mensen er namens hen in het parlement komen die hun sporen elders in de samenleving hebben verdiend, de twijfels blijven. Financieel bijvoorbeeld: de Vijfsterren willen de pensioenwet hervormen, maar dat zou tientallen miljarden kosten. En wie betaalt de bijstand die de partij voor iedereen wil invoeren? De werkgevers voelen ook weinig voor de plannen om de hervorming van de arbeidswet, die meer flexibiliteit bracht, terug te draaien.

Lees ook: Italiaanse onvrede leidt tot dubbele populistische zege

Een akkoord met links?

In een tv-interview dinsdag wekte Eugenio Scalfari, oud-hoofdredacteur van La Repubblica en een orakel voor linkse kiezers, de indruk dat hij Di Maio zag als de nieuwe leider van een brede linkse beweging. Hij haakte daarmee in op de suggesties dat samenwerking tussen de Vijfsterren en de centrum-linkse Democratische Partij (PD), die zondag zwaar heeft verloren, tot een stabiele regering zou kunnen leiden. Dat was een „provocerende grap”, schreef hij vrijdagmorgen. Maar het droeg bij aan de beeldvorming van de Vijfsterrenbeweging als een partij waarmee politiek zaken te doen is.

Of de PD dat wil? Maandag komt de partij bijeen om over de strategie te praten. In een hoofdartikel schreef La Repubblica donderdag waarom een akkoord met Vijfsterren een slecht idee zou zijn. Ze doen alsof ze kunnen toveren, alsof je jongeren helpt als je ze een uitkering geeft in plaats van werk, en ze praten met een gespleten tong over migratie, schreef de krant. En op het emotionele vlak kan je moeilijk mensen vragen je vriend te worden als ze hen eerst hebt uitgescholden voor halve maffiosi, corrupte bestuurders en politieke zombies.

Dingen voor elkaar krijgen

Di Maio wacht af. We staan open voor gesprekken met iedereen, zegt hij hoopvol. Toen de Vijfsterrenbeweging in 2013 de grootste partij werd, met 25,5 procent, maakte zij meteen duidelijk geen regeerambitie te hebben, maar vanuit de oppositie tegen het systeem aan wilde blijven schoppen. Nu, met vijf jaar politieke ervaring en zeven procent van de stemmen meer, is dat volslagen anders. In zijn brief schreef Di Maio dat ‘politiek’ jarenlang neerkwam op „corruptie, machtsmisbruik, verspilling, privileges, belangenconflicten, overlopers, verraad, een kaste, het pluche, cliëntele, steekpenningen, speculatie, leugens”. We moeten terug, zei Di Maio, naar wat de legendarische, naoorlogse christen-democratische leider Alcide De Gaspari zei: „Politiek wil zeggen dingen voor elkaar krijgen.”

De krant had er, welwillend, de kop boven gezet: „Laten we een pagina omslaan en allemaal samen Italië veranderen.” Di Maio hoopt dat andere partijen hun bedenkingen inslikken en hierop ingaan. De kabinetsformatie begint officieel pas na 23 maart, maar de voorbereidingen zijn al volop bezig.

    • Marc Leijendekker