Rondwormen sterven niet veel anders dan mensen

Biologie

Lijkstijfheid vindt in rondwormen al plaats als de dieren nog leven – niet pas na hun dood.

Overleden man in mortuarium. Foto iStock

Zo’n twee uur nadat mensen zijn overleden, beginnen hun spieren te verstijven. Dat komt doordat calcium de cellen in stroomt, aan spiereiwitten bindt en de spieren daardoor laat samentrekken. Ongeveer drie dagen later ontspannen de spieren zich weer als het lichaam begint te rotten.

Voor het eerst hebben Britse en Amerikaanse wetenschappers lijkstijfheid nu ook in stervende rondwormen geobserveerd. Dat schreven ze deze week in het vakblad Cell Reports. Gerontologen van University College London en Washington University onderzochten het circa een millimeter lange rondwormpje Caenorhabditis elegans, een veel gebruikt modelorganisme in de biologie. De wormen stierven ofwel een natuurlijke dood, of ze werden door de onderzoekers met gif of hitte gedood.

Lijkverstijving verloopt in rondwormen via hetzelfde mechanisme dat ook in mensen plaatsvindt, maar het gebeurt in wormen veel eerder in het stervensproces. Volgens de onderzoekers loopt in rondwormen een golf van spiercontractie door hun lichaam, zodra de dood inzet.

Als spiercellen geen energievoorraad meer hebben, verdeelt calcium dat in bepaalde celcompartimenten is opgeslagen zich over de hele cel, bindt aan eiwitten en veroorzaakt spiercontractie. Als de cel sterft, komt daaruit calcium vrij, dat de buurcellen instroomt en daar het stervensproces versnelt.

„De dood verspreidt zich via calciuminstroom, van cel tot cel, zoals een zich verspreidend vuur”, zei Evgeniy Galimov van University College London in een persbericht van die universiteit.

Door de spiercontractie worden de wormen een vijfde korter. Deze verkorting drijft hun keelholte hun dunne darm in, zodat die stopt met werken. De onderzoekers noemen dit het ‘buikslagfenomeen’ (belly punch phenomenon).

Volgens de wetenschappers begint de lijkstijfheid in wormen vergeleken met mensen en andere zoogdieren eerder omdat deze eenvoudige dieren geen bloedsomloop hebben. Daarvoor zijn ze te klein.

Leven en dood van mensen hangt evenwel van hartslag en bloedsomloop af. Mensen gaan pas dood als hun lichaam te weinig zuurstof krijgt. Daar hebben de hersenen veel eerder last van dan andere organen.

„Het lichaam van een mens die al dood is verklaard is nog vol leven,” schrijven de wetenschappers. „Dood is veeleer een proces dan een gebeurtenis.”