Opgegraven: adelaar met twee koppen

Archeologie Bij opgravingen rond de Wijnhaven in Rotterdam hebben stadsarcheologen een 16de-eeuwse verdedigingswal gevonden.

Archeoloog Patrick Ploegaert in de afgraving bij de Wijnhaven. Foto’s BOOR

Ze wisten al dat er een 16de-eeuwse verdedigingswal tegen de Spanjaarden moest liggen, van oude kaarten, maar de stadsarcheologen konden eerder niet diep genoeg graven om erbij te komen. Indertijd bij het Wijnhavenproject hadden ze de wal wel gezien, maar er was er te veel wateroverlast om er bij te komen.

Nu kon het wel. Bij de Wijnhaven, naast de Willem de Kooning Academie, komt een 70 meter grote woontoren – Bright – tussen de André van der Louwbrug in het oosten en de Gapersteeg en Vissteeg in het westen. En bij de archeologische opgravingen tijdens de projectontwikkeling is de verdedigingswal nu uitgebreid onderzocht, zegt archeoloog Patrick Ploegaert.

Wat je nog ziet van zo’n wal, na ruim vier eeuwen? „Het was een aarden wal met beschoeiing. Bij eerdere werkzaamheden is een groot deel van de bovenkant van de wal verdwenen. Wat we nu duidelijk hebben gezien, is de onderkant van de wal, die uit kiezels en keien bestaat.”

Een van de leukste vondsten komt uit de afvallagen bij de stadswal, zegt Ploegaert. „Een stempeltje van klei met een dubbelkoppige adelaar, dat werd gebruikt om aardewerk te versieren. Vooral vuurstolpen, aardewerken stolpen die ’s nachts over de gloeiende kolen in de haard werden gezet om brand te voorkomen.” In Noord-Holland zijn wel stolpen gevonden met een dubbelkoppige adelaar. „Maar zo’n stempel ben ik in de literatuur nog nooit tegengekomen.” De stempels van klei waren niet kostbaar, en werden vermoedelijk weggegooid als ze versleten waren.”

Het is niet duidelijk of het stempeltje en andere vondsten zoals een schoen en dierenbotten in de oorspronkelijke wal hebben gelegen, zegt Ploegaert. „Uit Antwerpen is bijvoorbeeld wel bekend dat burgers werden aangemoedigd om puin op de wallen te gooien om ze op te hogen.”

De plek van de nieuwe woontoren is historisch interessant, vinden de archeologen. Het is een gebied waar ze nog weinig van weten en waar niet veel onderzoek naar is gedaan. Op een kaart van Henryck Haestens uit 1599 zijn bij dit gebied scheepswerven te zien. Eind 16de eeuw werden hier verdedigingswerken aangelegd, bestaande uit een wal met borstwering en een gracht die ook op de kaart van Haestens zichtbaar is. Dit hele gebied werd vanaf 1609 opnieuw ingericht. Dat was nodig omdat de stad zich richting de Nieuwe Maas uitbreidde door de groeiende internationale handel en scheepvaart. Toen ontstond ook de Wijnhaven – de haven werd uitgegraven er kwamen straten, en woningen en pakhuizen verrezen.

De archeologen hebben begin dit jaar een onderzoeksput aangelegd van 5 meter breed en 60 meter lang. Van de huizen aan de Wijnstraat zijn funderingen, een waterput, een deel van een keldervloer en enkele afvalputten bewaard gebleven, maar de resten zijn sterk aangetast door de sloop van de huizen tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

    • Elsje Jorritsma