Met chirurgische precisie stemmen tellen in Ahoy

Verkiezingen

De gemeente Rotterdam heeft laten weten de stemmen pas een dag na de verkiezingen te tellen – het is voor het eerst dat ze dat vooraf al zeggen.

Zeventig lange tafels, elk met zes stoelen eromheen. Per tafel vijf studenten plus een tafeloudste. Telkens krijgen ze één afgesloten stembus bijgeschoven. Hun telinstructies zijn strikt, iedere stap is tot ver achter de komma uitgedacht. Van het openen van de kliko, het uitpakken van de opgerolde stembiljetten tot het vlaggetje dat na het tellen de lucht in moet. Op 22 maart, een dag na de gemeenteraadsverkiezingen, wordt niets aan het toeval overgelaten.

„Gigantisch” noemt Hestia Reukema (57), directeur verkiezingen bij de gemeente Rotterdam, de operatie in Ahoy. Vanaf 7 uur ’s ochtends tellen die dag circa negenhonderd personen in twee shifts de stemmen op kandidaatniveau. De avond ervoor is dat dan al per partij – oftewel „op lijstniveau” – gedaan. Het zijn een paar honderd studenten die daar 100 euro voor krijgen, bijgestaan door ambtenaren. Negentig controleurs moeten alle fouten eruit halen.

Het is voor het eerst dat de gemeente ruim voordat de verkiezingen plaatsvinden, aankondigt een dag later te tellen. De stad doet mee aan een proef van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Net als ruim twintig kleinere gemeenten elders in het land. De gemeenteraad moest ook een akkoord geven. Reukema: „Sinds de zomer zijn we in de weer met ideeën.”

Noodgreep

In 2010 werd al eens naderhand geteld. Toen een regelrechte noodgreep. Tijdens die gemeenteraadsverkiezingen deden zich talloze incidenten bij stembureaus voor. Daarnaast was het verschil tussen Leefbaar Rotterdam en de PvdA – beide op veertien zetels – slechts een paar honderd stemmen. Pas na grote politieke druk gaf burgemeester Aboutaleb toestemming voor een hertelling. Honderden ambtenaren werden een paar dagen later in allerijl opgetrommeld.

Na het uitschrijven van het raadgevend referendum door de Kiesraad eind vorig jaar wist Astrid Dragt (38), gemeentelijk projectleider, dat de verkiezingen dit jaar anders georganiseerd moesten worden. Rotterdammers mogen liefst driemaal stemmen: op de gemeenteraad, de gebiedscommissies dan wel wijkraad en ‘ja’ of ‘nee’ zeggen tegen de vernieuwde Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten – sleepwet in de volksmond. Circa 1,4 miljoen stempassen ploften begin maart op de deurmat. De stad houdt rekening met zo’n 700.000 uitgebrachte stemmen.

Kans op fouten

„Als je al die allemaal in het stembureau telt, ben je tot diep in de nacht bezig”, zegt Dragt. „De kans dat er dan fouten worden gemaakt, is groot.” Daarom zit er een knip in het proces. Doordat de stemmen per partij op de avond zelf wordt geteld, kan burgemeester Aboutaleb zoals gewoonlijk net voor middernacht de voorlopige uitslag oplezen.

Het monnikenwerk gebeurt een dag later. De stembussen van het raadgevend referendum gaan direct in de hoek. Die van de twee andere verkiezingen worden nogmaals geopend. Het gaat daarbij om de hoeveelheid stemmen per kandidaat. Een telling die er tevens voor kan zorgen dat kandidaten op een onverkiesbare plek alsnog een zetel bemachtigen. Zolang ze maar genoeg voorkeursstemmen krijgen.

’s Nachts na de eerste telling rijden circa zeventig vrachtauto’s vanuit alle bijna vierhonderd stemlocaties de stembussen naar Zuid. „Een kleine 1.200 kliko’s”, rekent Reukema voor. „Ja, Ahoy wordt die nacht heel erg goed beveiligd.”